Problemy Osób Niepełnosprawnych
 

Wstęp

Obecny system rehabilitacji zawodowej i wspierania zatrudnienia osób niepełnosprawnych wymaga modyfikacji m.in. z następujących zasadniczych względów:

• proces integracji z Unią Europejską wymaga dostosowania polskiego ustawodawstwa do ustawodawstwa Unii Europejskiej, w tym w zakresie polityki konkurencji,
• istnieje potrzeba dostosowania przepisów do ustawy o dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej,
• celowe jest wprowadzenie, jako podstawowej zasady, ukierunkowanie wsparcia ze środków PFRON na rehabilitację zawodową osób niepełnosprawnych i ewentualnie społeczną, ale wyłącznie w zakresie wspierającym rehabilitację zawodową,
• korzyści osiągane przez niektórych pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne są niewspółmiernie wysokie w porównaniu z ponoszonymi przez nich kosztami na szeroko rozumianą rehabilitację; potwierdzają to coroczne wyniki kontroli Najwyższej Izby Kontroli i aparatu skarbowego,
• istnieje pilna potrzeba usunięcia niespójności i doprecyzowania niektórych przepisów.

STAN OBECNY:

Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę mającą naruszoną sprawność organizmu:
1) niezdolną do podjęcia zatrudnienia,
2) zdolną do wykonywania zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej albo w zakładzie aktywności zawodowej, wymagającą niezbędnej w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu zdolną do wykonywania zatrudnienia na stanowisku pracy przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności, wymagającą w celu pełnienia ról społecznych częściowej lub okresowej pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu zdolną do wykonywania zatrudnienia, nie wymagającą pomocy innej osoby w celu pełnienia ról społecznych.

Ograniczona możliwość samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie, bez pomocy innych osób, podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się, komunikację i komunikowanie się.

Zaliczenie do znacznego stopnia niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podejmowania przez tę osobę zatrudnienia, także poza zakładem pracy chronionej lub zakładem aktywizacji zawodowej.

Obecny system orzecznictwa jest zbyt liberalny i nie do końca spełnił oczekiwania m.in. w zakresie kierowania wsparcia do osób najbardziej potrzebujących.

PROPOZYCJE ZMIAN:

1. Wprowadzenie nowych definicji stopni niepełnosprawności
Proponuje się zmianę definicji stopni niepełnosprawności w kierunku podniesienia kryteriów, na podstawie, których osoby zainteresowanie będą zaliczane do odpowiednich stopni niepełnosprawności, dotyczy to zwłaszcza stopnia lekkiego.

2. Określenie warunków organizacyjnych i technicznych, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia zespołów orzekających
Należy uzupełnić przepisy ustawy o delegację dla ministra do określenia, w drodze rozporządzenia warunków organizacyjnych i technicznych, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia zespołów orzekających, ażeby umożliwiały:
a) swobodny dostęp osób orzekanych do pomieszczeń zespołu orzekającego,
b) prowadzenie badań lekarskich i rozmów przez specjalistów zespołów z zachowaniem dyskrecji,
c) sprawną komunikację z osobą orzekaną.

3. Uzupełnienie przepisów dotyczących sprawowania bezpośredniego nadzoru przez wojewodę tak, aby miał on możliwość sprawowania kontroli:
a) spełniania przez powiatowe zespoły warunków, o których mowa w pkt 2,
b) merytorycznej treści wydawanych orzeczeń - przy pomocy wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności.

Zadanie to dotyczyłoby weryfikacji orzeczeń pod kątem zgodności z merytorycznymi rozstrzygnięciami zawartymi w orzeczeniach o stanie zdrowia, będącymi podstawą do zakwalifikowania do odpowiedniego stopnia niepełnosprawności i możliwości przekazywania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

STAN OBECNY:

Do podstawowych form rehabilitacji społecznej zalicza się zwłaszcza uczestnictwo w:
1) warsztatach terapii zajęciowej,
2) turnusach rehabilitacyjnych,
3) zespołach ćwiczeń fizycznych usprawniających psychoruchowo, rekreacyjnych i sportowych oraz innych zespołach aktywności społecznej, zgodnie z potrzebami osób niepełnosprawnych.

Warsztat terapii zajęciowej oznacza wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo placówkę, stwarzającą osobom niepełnosprawnym z upośledzeniem uniemożliwiającym aktualnie podjęcie pracy możliwość udziału w rehabilitacji społecznej i zawodowej przez terapię zajęciową.

Turnus rehabilitacyjny oznacza formę aktywnej rehabilitacji, połączoną z elementami wypoczynku, mającą na celu przede wszystkim ogólną poprawę sprawności, wyrobienie zaradności, pobudzanie i rozwijanie zainteresowań osób niepełnosprawnych.

Udział w zespołach ćwiczeń fizycznych usprawniających psychoruchowo, rekreacyjnych i sportowych oraz innych zespołach aktywności społecznej, zgodnie z potrzebami osób niepełnosprawnych, nie wymaga wyodrębnienia jako jedna z form rehabilitacji społecznej, gdyż stanowi element programu rehabilitacyjnego realizowanego np. w warsztacie terapii zajęciowej i na turnusach rehabilitacyjnych, a ponadto przez zakłady aktywności zawodowej i inne jednostki działające na podstawie odrębnych przepisów.

PROPONOWANE ZMIANY:

Niezbędne jest wprowadzenie do ustawy przepisów kładących nacisk na aktywizację zawodową, w tym zatrudnianie osób niepełnosprawnych, a rehabilitacja społeczna powinna stanowić wyłącznie składową działań związanych z tą aktywizacją.
1. Wykreślenie zbędnych przepisów oraz doprecyzowanie definicji form rehabilitacji społecznej
1) Doprecyzowanie definicji warsztatu terapii zajęciowej i instrumentów monitorujących postępy osób niepełnosprawnych w terapii, które pozwolą ocenić w okresie 2-3 lat praktyczne możliwości uczestnika warsztatu i zająć stanowisko odnośnie postępów w rehabilitacji uzasadniających:
a) skorzystanie z rehabilitacji zawodowej (co najmniej w zakładzie aktywności zawodowej) i społecznej,
b) przedłużenie uczestnictwa w terapii z uwagi na rokowania co do przyszłych możliwości uczestniczenia w rehabilitacji zawodowej i społecznej, lub stwierdzające brak postępów w rehabilitacji.
2) Niezbędne jest wprowadzenie przepisów przejściowych określających termin dostosowania do nowych rozwiązań systemowych dla obecnie funkcjonujących warsztatów terapii zajęciowej.
3) Natomiast pobyt osoby niepełnosprawnej na turnusie rehabilitacyjnym powinien przyczynić się - ponad proponowany dotychczas cel - do podniesienia umiejętności społecznych uczestników.
2. Ustawowe uregulowanie zasad finansowania warsztatów terapii zajęciowej i turnusów rehabilitacyjnych
1) Wprowadzenie przepisów dających podstawę do tworzenia warsztatów o zasięgu międzypowiatowym oraz wprowadzenie mechanizmów dających podstawę do uczestniczenia w finansowaniu niektórych kosztów tej formy rehabilitacji przez władze lokalne, a także rodziców lub opiekunów uczestników warsztatu.
2) Wprowadzenie do ustawy zasady dofinansowania do uczestniczenia osób niepełnosprawnych w turnusie rehabilitacyjnym według kryterium dochodowego, przy zastosowaniu mechanizmu obniżenia kwoty dofinansowania o kwotę przekraczającą ustawowo określoną wysokość dochodu.
3. Ustawowe uregulowanie zasad i trybu organizowania turnusów

Konieczne jest wprowadzenie przepisu dającego podstawę do uregulowania w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad i trybu organizowania turnusów przy udziale środków PFRON, warunków, jakie powinni spełniać organizatorzy i ośrodki, ażeby ta forma rehabilitacji wypełniała oczekiwaną rolę w procesie aktywizacji zawodowej.

STAN OBECNY

W obecnym stanie prawnym rozstrzygnięcia dotyczące złagodzenia wykonania umowy pożyczki na rozpoczęcie działalności mają niejednolity charakter. Części z nich dokonuje starosta jako strona umowy w trybie właściwym dla czynności cywilnoprawnych. Innych dokonuje marszałek województwa i Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych - w trybie administracyjnym ingerując tym samym w umowę zawartą przez starostę. Sytuacja ta budzi szereg wątpliwości, celowa jest, więc jej zmiana.

Zmiany proponowane w tym zakresie mają przede wszystkim charakter porządkujący i precyzujący dotychczasowe regulacje.
 

PROPONOWANE ZMIANY:

1. Ujednolicenie charakteru rozstrzygnięć dotyczących pożyczek na rozpoczęcie działalności
2. Zmiana uprawnień pracowniczych osób niepełnosprawnych

Zmiana polegać ma na takim uregulowaniu art. 17 ustawy (na podstawie, którego osoba niepełnosprawna ma prawo do dodatkowej 30 minutowej przerwy), by przerwa w wymiarze 15 minut uzupełniała przerwę przysługującą tym osobom na podstawie przepisów ogólnych, co powinno przyczynić się do obniżenia kosztów pracodawcy.
Natomiast wykreślenie art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy, (który pozwala znieść szczególne normy czasu pracy osób niepełnosprawnych) ma zapobiec nadużywaniu go przez pracodawcę.

STAN OBECNY

Zgodnie z art. 14 ustawy pracodawca jest obowiązany wydzielić lub zorganizować odpowiednie stanowisko pracy z podstawowym zapleczem socjalnym osobie zatrudnionej, która w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej utraciła zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku, nie później niż w okresie trzech miesięcy od daty zgłoszenia przez tę osobę gotowości przystąpienia do pracy. Zgłoszenie gotowości przystąpienia do pracy powinno nastąpić w ciągu miesiąca od dnia uznania jej za osobę niepełnosprawną.
W przypadku niewywiązania się z tego warunku pracodawca jest zobowiązany na podstawie art. 23 ustawy do dokonania wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w wysokości piętnastokrotności przeciętnego wynagrodzenia.
świadomość prawna pracodawców w zakresie obowiązków wobec pracownika i Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w przypadkach, o których mowa w art. 14 i 23 jest niska, a Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nie ma informacji o wypadkach i chorobach zawodowych.
 

PROPONOWANE ZMIANY:

Upoważnienie Funduszu do pozyskiwania danych o wypadkach przy pracy i chorobach zawodowych
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych powinien otrzymywać informacje o wypadkach i chorobach zawodowych także ze źródeł niezależnych od pracodawcy, co pozwoli na ocenę liczby stanowisk dostosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych oraz egzekucję wpłat od pracodawców, którzy nie utworzyli stanowisk pracy.

STAN OBECNY:

Pracodawca, który zatrudni przez okres, co najmniej 54 miesięcy osoby niepełnosprawne bezrobotne lub poszukujące pracy i nie pozostające w zatrudnieniu, skierowane do pracy przez powiatowy urząd pracy, może otrzymać ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zwrot kosztów:
1) do wysokości dwudziestopięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia za każde stanowisko pracy, poniesionych w związku z:
a) organizacją nowych stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych zdolnych do pracy lub
b) przystosowaniem istniejących stanowisk pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych,

2) ponad wysokość dwudziestopięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia, jednak nie więcej niż czterdziestokrotne wynagrodzenie za każde stanowisko pracy, w przypadku zatrudnienia osób, które zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności,
3) wynagrodzenia osób niepełnosprawnych za okres 18 miesięcy,
4) składek należnych od pracodawcy na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzenia,

Pracodawca zatrudniający do 24 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy może otrzymać ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zwrot kosztów:
1) zatrudnionych osób niepełnosprawnych w wysokości 50% najniższego wynagrodzenia - przez okres 24 miesięcy płatnych, za co drugi miesiąc,
2) składek należnych od pracodawcy na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzenia za każdą zatrudnioną osobę niepełnosprawną zaliczoną do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, skierowaną przez powiatowy urząd pracy.

PROPONOWANE ZMIANY:

Proponowany zmiany powinny przyczynić się do bardziej racjonalnego wykorzystania środków finansowych przeznaczanych na wspieranie rynku pracy dla osób niepełnosprawnych, ograniczenia nieprawidłowości i ukierunkowania wydatkowania środków publicznych bezpośrednio na działania służące wyrównywaniu szans osób niepełnosprawnych poszukujących pracy.

1. Zmiana katalogu tytułów refundacji
Objęcie refundacją bezpośrednich kosztów dostosowania istniejących, jak i nowych stanowisk pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych stosownie do skutków niepełnosprawności (wraz z częścią kosztów rozpoznania tych potrzeb), wynagrodzenia tych osób oraz składek od tych wynagrodzeń.
Należałoby rozważyć możliwość refundacji kosztów związanych z dostosowaniem stanowiska pracy dla osoby, której niepełnosprawność powstała w czasie zatrudnienia - z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 14.

2. Zróżnicowanie wysokości refundacji
Proponuje się zróżnicowanie wysokości refundacji w zależności od stopnia niepełnosprawności pracownika.

STAN OBECNY:

Pracodawca prowadzący działalność gospodarczą przez okres, co najmniej 12 miesięcy, zatrudniający nie mniej niż 20 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i osiągający wskaźniki zatrudnienia osób niepełnosprawnych, o których mowa w pkt 1, przez okres co najmniej 6 miesięcy, uzyskuje status pracodawcy prowadzącego zakład pracy chronionej, jeżeli spełnia warunki, o których mowa w art. 28 ustawy, tj. gdy: 1) wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi:
a) co najmniej 40%, a w tym co najmniej 10% ogółu zatrudnionych stanowią osoby zaliczone do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, albo
b) co najmniej 30% niewidomych lub psychicznie chorych, albo upośledzonych umysłowo zaliczonych do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności,
2) obiekty i pomieszczenia użytkowane przez zakład pracy:
a) odpowiadają przepisom i zasadom bezpieczeństwa i higieny pracy,
b) uwzględniają potrzeby osób niepełnosprawnych w zakresie przystosowania stanowisk pracy, pomieszczeń higieniczno-sanitarnych i ciągów komunikacyjnych oraz spełniają wymagania dostępności do nich,
3) jest zapewniona doraźna i specjalistyczna opieka lekarska, poradnictwo i usługi rehabilitacyjne,
4) pracodawca wystąpi z wnioskiem o przyznanie statusu pracodawcy prowadzącego zakład pracy chronionej.
Okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 2, stwierdza Państwowa Inspekcja Pracy, z wyjątkiem okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 2 lit. b) w stosunku do osób zatrudnionych w dozorze i ochronie mienia.

Zasady uzyskania statusu zakładu pracy chronionej są poddawane krytyce w dwóch zasadniczych aspektach:
uznawane za częściowo niejasno sformułowane i trudne w stosowaniu. Np. poważne problemy sprawia obecnie zapewnienie zatrudnionym w zakładzie pracy chronionej doraźnej opieki LEKARSKIEJ, ponieważ brak jest jakichkolwiek regulacji w tym zakresie. Skutkuje to tym, że chociaż sama konieczność spełnienia tego wymogu nie jest kwestionowana, to zakłady pracy chronionej nie mają pewności, że należycie wywiązują się z obowiązku zapewnienia doraźnej opieki. Potwierdzenie spełnienia tego warunku pozostaje w sferze ocen Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych (jako podmiotu właściwego do wyjaśniania przepisów ustawy) oraz wojewody, który bada spełnianie w/w warunków.
niedostatecznie skierowane na zapewnienie odpowiednich warunków zatrudnienia i rehabilitacji osób niepełnosprawnych.
 

PROPONOWANE ZMIANY WARUNKÓW UZYSKANIA STATUSU ZAKŁADU PRACY CHRONIONEJ:

1. podwyższenie zatrudnienia ogółem do co najmniej 30 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty i wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych z 40 do 50%, zatrudnienia osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym lub umiarkowanym - z 10 do 20%, a niewidomych, psychicznie chorych lub upośledzonych umysłowo zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności - z 30 do 35%,
2. wprowadzenie wymogu świadczenia pracy w obiektach i pomieszczeniach użytkowanych przez zakład pracy chronionej przez co najmniej 50% zatrudnionych osób niepełnosprawnych,
3. wprowadzenie wymogu zapewnienia pielęgniarskiej opieki medycznej i usług rehabilitacyjnych w miejsce doraźnej i specjalistycznej opieki lekarskiej, poradnictwa i usług rehabilitacyjnych.

STAN OBECNY

W sprawach statusu zakładu pracy chronionej wydawane są trzy rodzaje decyzji: decyzja o przyznaniu statusu, decyzja o stwierdzeniu utraty statusu oraz decyzja o zwolnieniu na czas określony, nie dłużej jednak niż na sześć miesięcy, prowadzącego zakład pracy chronionej od spełnienia warunku dotyczącego struktury zatrudnienia osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Ostatnia z tych decyzji ma - jako jedyna z wymienionych - charakter uznaniowy i de facto nie jest wydawana. Co do zasady pozostaje zaś w niejakiej sprzeczności z założeniami dotyczącymi zwiększania udziału osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym i umiarkowanym w liczbie zatrudnionych.

Z uwagi na zajęte przez Sąd Najwyższy stanowisko dotyczące charakteru decyzji o przyznaniu i o utracie statusu, należy dokonać doprecyzowania postanowienia ustawy w zakresie dotyczącym tych decyzji. Obecne brzmienie przepisów regulujących tę materię okazało się niewystarczające. Należy, więc wprowadzić stosowny zapis - zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego.

Organem wydającym decyzje w sprawie statusu zakładu pracy chronionej w pierwszej instancji jest wojewoda. W ustawie brak wyraźnego określenia organu odwoławczego.

Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego organem odwoławczym od decyzji wojewody w tym zakresie jest Minister Pracy i Polityki Społecznej. Wydaje się jednak, że dla polepszenia jasności trybu rozstrzygania w w/w zakresie, należy doprecyzować tę kwestię w ustawie.

W obecnym stanie prawnym wojewoda i Minister Pracy i Polityki Społecznej mogą badać zgodność stanu faktycznego z wykazywanym przez zakład pracy chronionej tylko w ramach postępowania dowodowego (w ramach, którego możliwe jest m.in. dokonanie oględzin miejsc i dokumentów, czy przesłuchań świadków) prowadzonego przed wydaniem decyzji rozstrzygającej w sprawie.

Nie jest to jednak wystarczające do systematycznego monitorowania spełniania przez pracodawców warunków koniecznych do legitymowania się statusem.

Zmiany w zakresie dotyczących rozstrzygnięć w sprawach z zakresu statusu zakładu pracy chronionej powinny mieć dwojaki charakter: precyzujący dotychczasowe postanowienia ustawy oraz polepszający skuteczność i adekwatność rozstrzygania w w/w zakresie.

PROPONOWANE ZMIANY:

1. Wyłączenie decyzji o zwolnieniu ze spełniania warunku dotyczącego struktury zatrudnienia
2. Wskazanie daty utraty statusu zakładu pracy chronionej
Należy wprowadzić zapis, że w przypadku zaprzestania spełniania przez pracodawcę warunków i obowiązków koniecznych do legitymowania się statusem zakładu pracy chronionej, wojewoda stwierdza utratę statusu z pierwszym dniem udokumentowanego zaprzestania spełniania ich przez wspomnianego pracodawcę - nawet, gdy uchybienia zostały stwierdzone wiele miesięcy po ich powstaniu.
Wprowadzenie tego rozwiązania leży także w interesie zakładów pracy chronionej, ponieważ wyeliminowanie pracodawców nie stosujących się do przepisów ustawy pomogłoby zmienić pojawiające się opinie o nierzetelności i nazbyt pragmatycznym, czy instrumentalnym podejściu do rehabilitacji i zatrudniania osób niepełnosprawnych przez pracodawców legitymujących się statusem zakładu pracy chronionej.
3. Wskazanie organu odwoławczego od decyzji w sprawie statusu zakładu pracy chronionej
4. Kontrola w zakresie spełniania warunków koniecznych do legitymowania się statusem
Jest wysoce uzasadnione, by organy wydające decyzje w sprawach dotyczących statusu (oraz Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, który sprawuje merytoryczny nadzór nad realizacją zadań wynikających z ustawy) mogły na bieżąco - okresowo lub doraźnie - inicjować kontrole w zakresie wywiązywania się przez zakłady pracy chronionej z nałożonych obowiązków.
5. Stały dostęp do informacji o wydanych decyzjach
Z uwagi na to, że Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych ma sprawować merytoryczny nadzór nad realizacją ustawowych zadań i kreować politykę w tym zakresie, powinien dysponować niezbędnymi danymi dotyczącymi zakładów pracy chronionej.
Dane te powinny być okresowo i na każdorazowe żądanie przedstawiane Pełnomocnikowi Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych przez wojewodę.
Umożliwią one wykonywanie ustawowych zadań Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych.

STAN OBECNY

Zakłady pracy chronionej dysponują szeregiem uprawnień związanych z legitymowaniem się statusem zakładu pracy chronionej, a więc z realizacją zadań z zakresu rehabilitacji i zatrudniania osób niepełnosprawnych.
Doprecyzowania wymagają regulacje dotyczące obowiązków pracodawcy związanych z tworzeniem zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych oraz prowadzeniem rachunku dla wyodrębnionych środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych.
Proponuje się także zracjonalizowanie pomocy udzielanej zakładom pracy chronionej - w związku z realizacją wspomnianych zadań - m.in. poprzez dostosowanie poszczególnych jej form do wymogów przepisów o pomocy publicznej udzielanej przedsiębiorcom przy jednoczesnym podwyższeniu efektywności wydatkowania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w tym zakresie.
 

PROPONOWANE ZMIANY W ZAKRESIE ZAKŁADOWEGO FUNDUSZU REHABILITACJI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH:

1. Zwiększenie środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych
Przewiduje się zwiększenie środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych o część lub całość przekazywanych obecnie do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wpłat z tytułu zwolnień podatkowych, z przeznaczeniem na pomoc indywidualną dla osób niepełnosprawnych.
2. Zwiększenie limitu środków przeznaczonych na pomoc indywidualną dla osób niepełnosprawnych
W obecnym stanie prawnym pracodawca przeznacza dokładnie 10% środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych na pomoc indywidualną. Nawet, gdyby chciał przeznaczyć na ten cel większą kwotę, obecnie nie może tego uczynić. Proponuje się podwyższenie kwoty, do co najmniej 25% środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, tym bardziej, iż zaproponowano złagodzenie warunku dot. zapewnienia opieki medycznej.
3. Doprecyzowanie przepisów w zakresie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych
1) należy ustawowo określić, że w przypadku utraty statusu, pracodawca przekazuje niewykorzystane na dzień utraty tego statusu, środki zakładowego funduszu rehabilitacji do PFRON, a w przypadku zakupu z zfron środków trwałych, kwotę w części niezamortyzowanej tych środków na dzień utraty statusu.
2) przepis dotyczący rachunku bankowego jest nieprecyzyjny i nie może w obecnym brzmieniu odnosić pożądanego skutku, tj. zapewniać, by środki na pomoc indywidualną były na tym rachunku gromadzone i przeznaczane na wskazany ustawowo cel. Należy również doprecyzować, że koszty prowadzenia rachunku obciążają zfron, a odsetki od tego rachunku jak i środki pochodzące ze sprzedaży środków trwałych zakupionych z zfron stanowią dochód tego funduszu.

PROPONOWANE ZMIANY W ZAKRESIE UDZIELANIA POMOCY SZCZEGÓLNEJ DLA ZAKŁADÓW PRACY CHRONIONEJ:

Proponuje się, aby:
1) zakłady pracy chronionej nadal korzystały ze zwrotu części wpłaconego podatku od towarów i usług (vat) na zasadach dotychczasowych lub przy ewentualnej modyfikacji wielkości zwrotu podatku na osoby zaliczone do lekkiego stopnia niepełnosprawności,
2) ograniczyć przyznawanie subwencji do tych zakładów pracy chronionej, które nie korzystają ze zwrotu podatku VAT, lub zwrot jest niższy niż wynikający z iloczynu określonego ustawą,
3) odstąpić od udzielania pomocy na podstawie art. 32 pkt 2 i 5 ustawy tj. udzielania pożyczki na cele inwestycyjne, modernizację lub na restrukturyzację zakładu - z możliwością jej umorzenia, w wysokości do 50% oraz udzielania dofinansowania w celu ochrony istniejących w zakładzie miejsc pracy,
4) zróżnicować formy wsparcia dla zakładów pracy chronionej ze środków budżetowych i PFRON w zależności od rodzaju prowadzonej działalności (działalność usługowa a działalność wytwórcza).

STAN OBECNY:

Powiat, gmina oraz fundacja, stowarzyszenie lub inna organizacja społeczna, której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych, może utworzyć wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo jednostkę i uzyskać dla tej jednostki status zakładu aktywności zawodowej, jeżeli:
1) posiada ona wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności określony zgodnie z ust. 2,
2) spełnia ona warunki, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy,
3) przeznacza uzyskane dochody na cele określone w rozporządzeniu ministra,
4) uzyska pozytywną opinię marszałka województwa.

Koszty utworzenia i działalności zakładu aktywności zawodowej mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Zakłady te nie mogą prowadzić działalności polegającej na wytwarzaniu wyrobów przemysłu paliwowego, tytoniowego, spirytusowego, winiarskiego, piwowarskiego, a także pozostałych wyrobów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 1,5% oraz wyrobów z metali szlachetnych albo z udziałem tych metali lub handlu tymi wyrobami.
Ta forma prowadzenia działalności w ramach tzw. chronionego rynku pracy stanowi ważne ogniwo w procesie rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Aby jednak prawidłowo spełniała swoje zadanie, dotychczasowe przepisy powinny zostać zmodyfikowane.

PROPONOWANE ZMIANY:

Zmiana zasad dofinansowania zakładów aktywności zawodowej ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
Ograniczenie finansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztów utworzenia do 25% całkowitych kosztów i kosztów działania do 50% oraz skorelowanie wypracowanych przez zakład środków ze środkami uzyskanymi na działalność zakładu przyczyni się do większej aktywności organizatora i racjonalizacji wydatków Funduszu.

Obowiązujące przepisy budzą wątpliwości w zakresie przypisania Pełnomocnikowi koordynowania i realizowania zadań wynikających z ustawy, a jednocześnie obowiązku merytorycznego nadzoru nad realizacją tych zadań. Nieuzasadnione wydaje się z punktu widzenia czytelności przepisów sprawowanie merytorycznego nadzoru nad swoimi działaniami. Dodatkowe wątpliwości powstają w związku z koniunkcyjnym charakterem koordynacji i realizacji zadań ustawowych.

1. Przyznanie Pełnomocnikowi funkcji koordynacyjnej i nadzorczej, zaś w katalogu zadań doprecyzowanie przepisów ustawy tak, aby merytoryczny nadzór Pełnomocnika nad realizacją zadań mógł być faktycznie sprawowany.

Celowe jest, zatem wprowadzenie uprawnień Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych do:
1) inicjowania kontroli podmiotów realizujących zadania z zakresu rehabilitacji i zatrudniania osób niepełnosprawnych, m.in. starostów w zakresie wydatkowania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych,
2) inicjowania kontroli pracodawców osób niepełnosprawnych w zakresie prawidłowości realizowania przez nich przepisów ustawy, w tym:
a) zakładów pracy chronionej w zakresie spełniania warunków związanych z legitymowaniem się przez tych pracodawców statusem zakładu pracy chronionej (i korzystających z pomocy Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych),
b) pracodawców korzystających z refundacji kosztów dostosowania miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych, w zakresie prawidłowości wykorzystania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych,
c) pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne na otwartym rynku pracy w zakresie warunków zatrudnienia osób niepełnosprawnych i prawidłowości wykorzystania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
3) inicjowania kontroli celowości i prawidłowości gospodarowania przez podmioty realizujące zadania z zakresu rehabilitacji i zatrudniania osób niepełnosprawnych środkami Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

2. Do zadań samorządu województwa, oprócz opracowywania i realizacji wojewódzkich programów, proponuje się przekazanie takich zadań, jak: 1) udzielanie pomocy prowadzącym zakłady pracy chronionej ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ,
2) dofinansowanie kosztów tworzenia i działania zakładów aktywności zawodowej,
3) dofinansowanie budowy, rozbudowy i modernizacji obiektów służących rehabilitacji.

3. Proponuje się wprowadzenie uregulowań dających możliwość powoływania społecznych wojewódzkich i powiatowych rad konsultacyjnych do spraw osób niepełnosprawnych, będących organami opiniodawczo-doradczymi odpowiednio marszałków województw i starostów. W skład rad powinni wchodzić przedstawiciele organizacji pozarządowych i fundacji, oraz przedstawiciele wojewody i samorządów terytorialnych. Do zadań rad będzie należało:
1) inspirowanie przedsięwzięć zmierzających do:
a) integracji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych,
b) realizacji praw osób niepełnosprawnych,
2) opiniowanie odpowiednich (wojewódzkich lub powiatowych) programów działań na rzecz osób niepełnosprawnych,
3) ocenianie realizacji programów.

Członków społecznej wojewódzkiej rady powoływać będzie marszałek, a powiatowej starosta.
4. Proponuje się uzupełnienie przepisów dotyczących zadań powiatu o współpracę z organizacjami pozarządowymi w zakresie przygotowania i realizacji powiatowych programów działań na rzecz osób niepełnosprawnych oraz uwzględniania w uchwale Rady powiatu (wydanej na podstawie art. 35a ust. 3) wszystkich zadań adresowanych do indywidualnych osób niepełnosprawnych.
5. Ponadto, w celu uniknięcia nieprawidłowości, należy zmienić treść delegacji zawartej w art. 36 tak, aby powiaty mogły zlecać zadania jedynie organizacjom pozarządowym oraz jednostkom samorządu terytorialnego niższego szczebla (gminom).

Szkolenie osób niepełnosprawnych może odbywać się w placówkach szkolących oraz w specjalistycznych ośrodkach szkoleniowo-rehabilitacyjnych. Specjalistyczne ośrodki są tworzone przez starostę lub marszałka województwa - w zależności od ich zasięgu terytorialnego. Do chwili obecnej nie został utworzony żaden specjalistyczny ośrodek.
Ze względu na wysoce specjalistyczny charakter tych ośrodków oraz wysokie koszty ich tworzenia i działalności powinny mieć zasięg, co najmniej regionalny.

1. Należy wprowadzić uregulowania dotyczące tworzenia specjalistycznych ośrodków szkoleniowo - rehabilitacyjnych, a przede wszystkim zlecanie tego typu zadania wyłącznie na szczeblu samorządu wojewódzkiego w porozumieniu z Pełnomocnikiem.
2. Doprecyzowania wymagają również przepisy dotyczące szkolenia osób niepełnosprawnych zarejestrowanych w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotne i skierowania dofinansowania ze środków PFRON tylko na zwiększone koszty wynikające z niepełnosprawności, albowiem odstąpiono w przepisach od zwolnienia pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej od odprowadzania składki na Fundusz Pracy za zatrudnionych pracowników niepełnosprawnych.

Gromadzeniem składek, windykowaniem należności i gospodarowaniem środkami zajmuje się Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych - przy występujących często trudnościach z poborem i brakiem przepływu informacji. Istnieją stałe problemy z kontrolą celowości i prawidłowości wydatkowania środków przekazywanych przez Fundusz. Brak jest kompleksowej oceny stosowanych instrumentów wspierania osób niepełnosprawnych.
Konieczne są zmiany organizacyjne i strukturalne Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w celu zapewnienia Pełnomocnikowi Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych i ewentualnie Radzie Nadzorczej Funduszu, kreowania polityki wydatkowania środków Funduszu na zaspokojenie potrzeb osób niepełnosprawnych.
 

Zmiany dotyczące Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych mają zarówno charakter stricte redakcyjny, jak i merytoryczny.
Istotną zmianą o charakterze merytorycznym jest ustalenie, iż środki Funduszu poza celami wymienionymi w ustawie przeznacza się na realizację zadań określonych w programach celowych, a także doprecyzowanie, iż tylko okresowo wolne środki PFRON mogą lokowane na bankowych rachunkach terminowych oraz w obligacjach emitowanych lub gwarantowanych przez Skarb Państwa albo NBP.

1. W odniesieniu do Rady Nadzorczej PFRON:
1) uwzględnienie w składzie Rady Nadzorczej przedstawicieli Ministra Finansów, Ministra Gospodarki i Infrastruktury.
2) ustalenie, że zadań Rady Nadzorczej - oprócz dotychczasowych - będzie należało opiniowanie, a nie jak dotychczas ustalanie - kryteriów wyboru przedsięwzięć dofinansowanych ze środków Funduszu, zgodnie z kierunkowymi założeniami polityki zatrudnienia, rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych, określonymi przez Pełnomocnika,
3) odstąpienie od zadania Rady Nadzorczej związanego z określaniem przez Radę wysokości środków Funduszu, które w danym roku mogą być przeznaczone na nabywanie akcji i wnoszenie udziałów do spółek, albowiem Fundusz nie ma prawa przeznaczać środków na takie zadanie.
2. W odniesieniu do Zarządu PFRON - weryfikacja zadań:
1) zrezygnować z opracowywania przez Zarząd szczegółowych zasad finansowania realizacji zadań, o których mowa w ustawie gdyż określane są one w drodze rozporządzenia lub programami celowymi,
2) zrezygnować z podejmowania przez Zarząd PFRON decyzji w sprawie odraczania terminu spłat i umarzania pożyczek, o których mowa w art. 12 ustawy,
3) precyzyjne określić instrumenty kontroli dla Zarządu Funduszu w zakresie realizacji zadań finansowanych ze środków PFRON. W przypadku stwierdzenia przez Zarząd Funduszu, że samorządy wydatkują środki Funduszu niezgodnie z przeznaczeniem, upoważnienie Zarządu do żądania zwrotu części lub całości środków Funduszu wraz z odsetkami ustawowymi, albo podejmowania decyzji o częściowym lub całkowitym wstrzymaniu przekazywania środków przeznaczonych na zadania realizowane przez samorządy. O decyzji takiej Zarząd informowałby niezwłocznie Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, a do Ministra Właściwego do Spraw Zabezpieczenia Społecznego występowałby o wyrażenie zgody na przesunięcie tych środków np. na wyrównywanie różnic pomiędzy regionami,
4) w celu zracjonalizowania poboru, windykacji i redystrybucji środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych:
a) środki Funduszu będą przeznaczane na dofinansowanie zadań stosownie do zasady pomocniczości.
b) w planie finansowym Funduszu powinna być przewidziana rezerwa finansowa, która mogłaby być wykorzystywana w szczególności na wyrównanie różnic regionalnych w realizowaniu zadań z zakresu rehabilitacji i zatrudniania osób niepełnosprawnych, przeciwdziałanie klęskom żywiołowym, programy interwencyjne, udział własny w realizacji programów finansowanych ze środków Unii Europejskiej, Konsekwencją takiego zapisu byłoby wykreślenie ust. 1a w art. 48 stanowiącego o możliwości przekazania powiatom dodatkowych środków na realizację niektórych zadań,
c) dalsza decentralizacja realizacji zadań z zakresu rehabilitacji i zatrudniania osób niepełnosprawnych i przekazanie zadań z zakresu udzielania pomocy prowadzącym zakłady pracy chronionej ze środków Funduszu na szczebel samorządu wojewódzkiego.

Problemy Osób Niepełnosprawnych

Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>>Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>>Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>> Szukam sponsora witryny Problemy Osób Niepełnosprawnych >>>>>>>>>>>>>

Ostatnia modyfikacja:    listopad, 2003    romans@idn.org.pl

Najlepiej oglądać używając IE 5.0. lub IE 6.0.  i w rozdzielczości 800x600 lub większej.
Copyright 1997-2003