Osoby niepełnosprawne niezależnie od praw i ulg o charakterze powszechnym korzystają także ze szczególnych przywilejów i to w różnych aspektach życia. Ich celem jest przede wszystkim zapewnienie tym osobom równych szans w życiu zawodowym i społecznym. Dlatego wyartykułowana w Karcie Praw Osób Niepełnosprawnych zasada niedyskryminacji oraz prawo do samodzielnego i aktywnego życia osób, których sprawność fizyczna lub psychiczna utrudnia lub uniemożliwia naukę, pracę oraz pełnienie ról społecznych, ma nie tylko aspekt społeczny, ale przede wszystkim ma niwelować rzeczywiste bariery, jakie w codziennym życiu napotykają osoby niepełnosprawne. Niepełnosprawność jest zatem tytułem do korzystania z licznych ulg i preferencji, a ochrona w tym zakresie znalazła swój wyraz zarówno w przepisach prawnych dotyczących tej grupy osób, jak i w licznych regulacjach z innych dziedzin prawa, takich choćby jak prawo pracy, prawo podatkowe czy prawo budowlane.

Stopień niepełnosprawności

    Wiele uprawnień przysługujących tej grupie osób zostało powiązanych ze stopniem ich niepełnosprawności. Zasady orzekania w tym zakresie normuje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (patrz podstawa prawna).
Ustawa ta ściśle określa krąg osób, które z uwagi na swój szczególny status mogą liczyć na ulgowe traktowanie w wielu sferach życia. Ma ona bowiem zastosowanie do osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem o:
• zakwalifikowaniu przez powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności do jednego z trzech stopni niepełnosprawności (znacznego, umiarkowanego lub lekkiego),
• całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, wydanym na podstawie odrębnych przepisów przez orzecznika ZUS,
• niepełnosprawności wydanym przed ukończeniem 16 roku życia.

Orzekanie o uprawnieniach

    Powiatowe zespoły orzekania o niepełnosprawności ustalają stopień niepełnosprawności, który uprawnia osoby niepełnosprawne do określonych ulg i przywilejów. W wydawanych przez siebie orzeczeniach zespoły te powinny również zamieszczać wskazania dotyczące konkretnych uprawnień przysługujących niepełnosprawnym. W szczególności wskazania te powinny dotyczyć:
• odpowiedniego zatrudniania uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby,
• szkolenia, w tym specjalistycznego,
• zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej,
• uczestnictwa w terapii zajęciowej,
• konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby,
• korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki,
• konieczności stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, albo stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji,
• spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w prawie o ruchu drogowym, w zakresie zwolnienia z obowiązku stosowania się do niektórych znaków drogowych dotyczących zakazu ruchu lub postoju.
WARTO WIEDZIEĆ
• Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
• Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych.
• Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy w porównaniu ze zdolnością, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością fizyczną i psychiczną, lub mającą ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować za pomocą wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.

    Orzeczenie ustalające stopień niepełnosprawności stanowi także podstawę do przyznania ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów, np. wydania karty parkingowej lub ulg na przejazdy komunikacją kolejową i autobusową.
    Dla celów korzystania z różnych ulg i uprawnień, osoby posiadające ważne orzeczenia o zaliczeniu do jednej z grup inwalidów, niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym oraz orzeczenie o niezdolności do pracy wydane przez lekarza orzecznika ZUS, mogą także wnioskować o ustalenie stopnia niepełnosprawności. W tym celu powinny złożyć stosowny wniosek do zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności.

Pomoc w załatwianiu różnych spraw

    Osoby niepełnosprawne w wielu aspektach życia mogą korzystać z różnego rodzaju pomocy, np. załatwiać swoje sprawy poza kolejnością w instytucjach i urzędach. Pomocy udziela się im także w czasie wyborów, w razie konieczności wystąpienia w sądzie lub gdy korzystają z usług niektórych instytucji.
    Utrudnienia wynikające z różnorakiej dysfunkcji organizmu osób niepełnosprawnych mogą być przeszkodą w czynnym korzystaniu z praw wyborczych. Chcąc temu zaradzić w Ordynacji wyborczej przewidziano pewne ułatwienia dla tej kategorii osób.
Zarówno przepis art. 54 ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (patrz podstawa prawna), jak i art. 46 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw daje osobom niepełnosprawnym prawo korzystania przy głosowaniu z pomocy innych osób, niebędących członkami obwodowej komisji wyborczej i mężami zaufania.
    Także w przypadku wyborów do Sejmu i Senatu osobom niepełnosprawnym ułatwiono głosowanie poprzez określenie w przepisach rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 31 lipca 2001 r. w sprawie lokali obwodowej komisji wyborczej dostosowanych do potrzeb wyborców niepełnosprawnych (patrz podstawa prawna) wymogów technicznych lokali wyborczych.
    Lokale wyborcze dostosowane do potrzeb tej grupy wyborców powinny znajdować się na parterze budynku (wyposażonego w podjazdy lub inne urządzenia, umożliwiające samodzielne poruszanie się osoby na wózku inwalidzkim) oraz mieć wymiary zapewniające swobodne poruszanie się po nim wyborców niepełnosprawnych. Określone parametry powinny mieć także drzwi wejściowe do lokalu oraz urna wyborcza.

Pomoc w sądzie

    Konieczność udziału w postępowaniu sądowym może okazać się dla osoby niepełnosprawnej wyzwaniem trudnym do podjęcia. Zawiłość sprawy, wymogi procedury sądowej i szereg formalności, które trzeba spełnić, to utrudnienia, które mogą zniechęcić każdego, a tym bardziej osobę, która z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie wykonać niektórych czynności samodzielnie.
    Przepisy kodeksu postępowania cywilnego umożliwiają zatem występowanie przed sądem w imieniu takich osób (w niektórych sprawach) innych uprawnionych podmiotów. Zgodnie z art. 61 par. 1 k.p.c., organizacje społeczne, których zadania nie polegają na prowadzeniu działalności gospodarczej, mogą bowiem wytyczać powództwa na rzecz obywateli. Wykaz organizacji uprawnionych do działania przed sądem w imieniu lub na rzecz obywateli zawiera rozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 10 listopada 2000 r.

W urzędzie
(Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 z późn. zm.)

    Osoba niepełnosprawna lub z dzieckiem niepełnosprawnym może załatwiać sprawy poza kolejnością w instytucjach i urzędach publicznych oraz w sklepach.

Ulgi na przejazdy

    Niepełnosprawni, którzy podróżują, mają prawo do odpowiednich warunków. Zgodnie bowiem z art. 14 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe (patrz podstawa prawna), przewoźnik jest obowiązany do zapewnienia podróżnym odpowiednich warunków bezpieczeństwa i higieny oraz wygody i należytej obsługi.
    Z tej generalnej zasady wynika powinność podejmowania przez niego działań ułatwiających korzystanie ze środków transportowych, punktów odprawy, przystanków i peronów osobom niepełnosprawnym, w tym również poruszających się na wózkach inwalidzkich. Na podstawie ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego, osobom niepełnosprawnym przysługują także uprawnienia do ulgowych przejazdów kolejowych i autobusowych. Rodzaje ulg i ich wysokość są zróżnicowane, a ponadto prawo do nich musi być odpowiednio udokumentowane. Rodzaje dokumentów poświadczających uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego określa rozporządzenie ministra infrastruktury z dnia 25 października 2002 r. Dokumenty te osoby uprawnione mają obowiązek okazywać wraz z dowodem osobistym lub innym dokumentem stwierdzającym ich tożsamość.

Ulgi w PKS i PKP

od 1 sierpnia 2002 r.

Ustawa z 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych
przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego

 Tekst ujednolicony po zmianie z 21 grudnia 2001 r. * Stan prawny na 31 stycznia 2002 roku
 

    Ujednolicony tekst ustawy z 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do bezpłatnych i ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego - od 31 stycznia jej tytuł brzmi: o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego - powstał na podstawie następujących Dzienników Ustaw:

      z 1992 r. nr 54, poz. 254,  z 1994 r. nr 40, poz. 150; nr 80, poz. 368; nr 113, poz. 547,  z 1995 r. nr 50, poz. 261,  z 1996 r. nr 100, poz. 460,  z 1998 r. nr 162, poz. 1126,  z 2000 r. nr 12, poz. 136,  z 2001 r. nr 111, poz. 1194,  2002 r. nr 4, poz. 34.  W tym ostatnim jest najnowsza nowelizacja z 21 grudnia 2001 r.

Art. 1 wprowadzający zmiany do tej ustawy jest uwzględniony w ujednoliconej wersji.

Art. 2. zmienił art. 16 ustawy z 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. nr 13, poz. 68 z późn. zm.). Ma on następującą treść:

1.   Inwalidzie wojennemu przysługuje prawo do ulgi 100 proc. przy przejazdach tramwajami i autobusami (trolejbusami) komunikacji miejskiej, bez względu na miejsce zamieszkania.

2.   Uprawnienie, o którym mowa w ust. 1, przysługuje także przewodnikowi towarzyszącemu inwalidzie wojennemu zaliczonemu do I grupy inwalidzkiej.

3.   Inwalidzie wojennemu przysługuje prawo do ulgi 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych i pospiesznych oraz autobusowego w komunikacji zwykłej, z zastrzeżeniem ust. 4.

4.   Inwalidzie wojennemu zaliczonemu do I grupy inwalidów przysługuje prawo do ulgi 78 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych i pospiesznych oraz autobusowego w komunikacji zwykłej.

5.   Do ulgi w wysokości 78 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych i pospiesznych oraz autobusowego w komunikacji zwykłej uprawniony jest przewodnik towarzyszący w podróży inwalidzie wojennemu zaliczonemu do I grupy inwalidzkiej.

6.   Minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje dokumentów poświadczających uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów, o których mowa w ust. 3-5.

Art. 3 zmienił art. 153 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 65, poz. 385 z późn. zm.), który teraz ma taką treść:

    Studentom przysługuje prawo do korzystania z 50 proc. ulgi w opłatach za przejazdy środkami komunikacji miejskiej.

Art. 4 zmodyfikował art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz. 950 z późn. zm.). Obecnie pkt 1 brzmi:

.     ulga w wysokości 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych i pospiesznych oraz autobusowego w komunikacji zwykłej.

Do art. 20 dodano też ust. 5a:

Minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje dokumentów poświadczających uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 1.

Oto ujednolicona wersja ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego.

Art. 1. 1. Ustawa reguluje uprawnienia do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego w regularnych przewozach osób, wykonywanych przez uprawnionych przewoźników kolejowych i autobusowych.

2. Przepisów ustawy nie stosuje się do komunikacji miejskiej.

Art. 1a. 1. Uprawnienia do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego przysługują wyłącznie w 2 klasie pociągów i nie są uwzględniane przy pobieraniu należności za przejazd w 1 klasie.

2. Ilekroć w ustawie jest mowa o osobach niezdolnych do samodzielnej egzystencji - należy przez to rozumieć osoby całkowicie niezdolne do pracy i samodzielnej egzystencji w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, albo posiadające znaczny stopień niepełnosprawności, w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych, bądź inwalidów I grupy, jeżeli orzeczenie o zaliczeniu do I grupy inwalidzkiej nie utraciło mocy.

Art. 1b. 1. Przepisów ustawy nie stosuje się do:

1)  osób, którym jednostki sektora rządowego i samorządowego oraz podmioty i instytucje spoza sektora publicznego wykupiły od przewoźnika legitymacje i bilety uprawniające do ulgowych przejazdów,

2)   osób, którym przewoźnik przyznał, w ramach własnej strategii handlowej, ulgi i zniżki taryfowe o charakterze komercyjnym,

3)   pracowników firm przewozowych kolejowych i autobusowych, emerytów, rencistów tych firm i najbliższych członków ich rodzin,

4)   pracowników przewoźników kolejowych odbywających służbowe przejazdy na podstawie zezwoleń, o których mowa w odrębnych przepisach, uprawniających do służbowego przebywania podczas jazdy w kabinach podróżnych pojazdów trakcyjnych nie przeznaczonych dla podróżnych,

5)   pasażerów odbywających podróż pociągami EuroCity, EuroNight i InterCity w komunikacji krajowej i międzynarodowej,  

6)   pasażerów w komunikacji autobusowej przyspieszonej, pospiesznej i ekspresowej.

2. Wielkość ulg i zniżek taryfowych, o których mowa w ust. 1 pkt 2, nie może wynosić 78 proc., 49 proc. i 37 proc., stanowić wielokrotności tych liczb oraz nie może być przez nie podzielna.

Art. 2. 1. Do ulgi 100 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego, w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych, na podstawie biletów jednorazowych, są uprawnione następujące osoby:

1)   dzieci w wieku do 4 lat,

2)   umundurowani funkcjonariusze Straży Granicznej w czasie wykonywania czynności służbowych, związanych z ochroną granicy państwowej, a także w czasie konwojowania osób zatrzymanych, służby patrolowej oraz wykonywania czynności związanych z kontrolą ruchu granicznego,

3)   funkcjonariusze celni w czasie wykonywania czynności służbowych kontroli celnej w ruchu granicznym,

4)   umundurowani funkcjonariusze Policji w czasie konwojowania osób zatrzymanych lub chronionego mienia, przewożenia poczty specjalnej, służby patrolowej oraz udzielania pomocy lub asystowania przy czynnościach organów egzekucyjnych,

5)   żołnierze Żandarmerii Wojskowej oraz wojskowych organów porządkowych, wykonujący czynności urzędowe patrolowania i inne czynności służbowe w środkach transportu zbiorowego,

6)   przewodnik lub opiekun towarzyszący w podróży osobie niewidomej lub ociemniałej albo osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji.

2. Do ulgi 100 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu autobusowego są uprawnione dzieci do lat 4, pod warunkiem niekorzystania przez dziecko z oddzielnego miejsca do siedzenia.

3. Do ulgi 78 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu autobusowego, na podstawie biletów jednorazowych, są uprawnione osoby wymienione w ust. 1 pkt 2-6.

4. Do ulgi 78 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych i pospiesznych oraz autobusowego, na podstawie biletów jednorazowych, są uprawnione następujące osoby:

1)    jedno z rodziców lub opiekun towarzyszący dzieciom i młodzieży dotkniętej inwalidztwem lub niepełnosprawnej; uprawnienie to obejmuje wyłącznie przejazd z miejsca zamieszkania lub miejsca pobytu do przedszkola, szkoły, szkoły wyższej, placówki opiekuńczo-wychowawczej, placówki oświatowo-wychowawczej, specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego, specjalnego ośrodka wychowawczego, ośrodka umożliwiającego dzieciom i młodzieży spełnianie obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, ośrodka rehabilitacyjno-wychowawczego, domu pomocy społecznej, ośrodka wsparcia, zakładu opieki zdrowotnej, poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, i z powrotem,

2)   żołnierze odbywający niezawodową służbę wojskową, z wyjątkiem służby okresowej i nadterminowej, oraz osoby spełniające obowiązek tej służby w formach równorzędnych.

5. Do ulgi 78 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych i pospiesznych oraz autobusowego, na podstawie biletów jednorazowych lub miesięcznych imiennych, są uprawnione dzieci i młodzież dotknięte inwalidztwem lub niepełnosprawne; uprawnienie to obejmuje wyłącznie przejazd z miejsca zamieszkania lub miejsca pobytu do przedszkola, szkoły, szkoły wyższej, placówki opiekuńczo-wychowawczej, placówki oświatowo-wychowawczej, specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego, specjalnego ośrodka wychowawczego, ośrodka umożliwiającego dzieciom i młodzieży spełnianie obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, ośrodka rehabilitacyjno-wychowawczego, domu pomocy społecznej, ośrodka wsparcia, zakładu opieki zdrowotnej, poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, i z powrotem.  

Art. 3. Do dwóch przejazdów w ciągu roku z ulgą 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych uprawnieni są emeryci i renciści oraz ich współmałżonkowie, na których pobierane są dodatki rodzinne.

Art. 4. 1. Do ulgi 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych oraz autobusowego, na podstawie biletów jednorazowych, są uprawnione następujące osoby:

1)      dzieci w wieku powyżej 4 lat do rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej,

2)      niezdolne do samodzielnej egzystencji.

2. Do ulgi 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych oraz autobusowego, na podstawie biletów jednorazowych lub miesięcznych imiennych, są uprawnione osoby niewidome lub ociemniałe.

3. Do ulgi 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych, na podstawie biletów jednorazowych, są uprawnione następujące osoby:

1)   dzieci i młodzież w okresie od rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej do ukończenia gimnazjum, szkoły ponadpodstawowej lub ponadgimnazjalnej - publicznej lub niepublicznej o uprawnieniach szkoły publicznej, nie dłużej niż do ukończenia 24 roku życia,

2)   studenci do ukończenia 26 roku życia.

4. Do ulgi 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, na podstawie biletów jednorazowych, są uprawnione następujące osoby:

1)   nauczyciele szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych - publicznych lub niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych,

2)   nauczyciele akademiccy.  

5. Do ulgi 49 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, na podstawie imiennych biletów miesięcznych, z miejsca zamieszkania do szkoły, szkoły wyższej i z powrotem, uprawnione są osoby wymienione w ust. 3.

Art. 5. 1. Do ulgi 49 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego autobusowego, z miejsca zamieszkania do szkoły, szkoły wyższej i z powrotem, na podstawie biletów imiennych miesięcznych szkolnych, są uprawnione następujące osoby:

1)   dzieci i młodzież w okresie od rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej do ukończenia gimnazjum, szkoły ponadpodstawowej lub ponadgimnazjalnej - publicznej lub niepublicznej o uprawnieniach szkoły publicznej, nie dłużej niż do ukończenia 24 roku życia,

2)   studenci do ukończenia 26 roku życia.

2. Do ulgi 37 proc. przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego autobusowego, z miejsca zamieszkania do szkoły, szkoły wyższej i z powrotem, na podstawie biletów imiennych miesięcznych, są uprawnione następujące osoby:

1)   nauczyciele szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych - publicznych lub niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych,

2)   nauczyciele akademiccy.  

Art. 6. 1. Minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje dokumentów poświadczających uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 i 6, ust. 2, ust. 3 - w zakresie dotyczącym osób wymienionych w ust. 1 pkt 6, ust. 4 pkt 1, ust. 5 oraz art. 3-5.

2. Minister właściwy do spraw wewnętrznych, w porozumieniu z ministrem obrony narodowej oraz ministrem właściwym do spraw transportu, określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje dokumentów poświadczających uprawnienie do korzystania z ulgowych przejazdów osób, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2-5, ust. 3 - w zakresie dotyczącym osób wymienionych w ust. 1 pkt 2-5, oraz ust. 4 pkt 2.

Art. 7. 1. Znosi się wszelkie uprawnienia do bezpłatnych i ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego, przewidziane w dotychczasowych przepisach prawa oraz postanowieniach układów zbiorowych pracy, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Przepis ust. 1 nie dotyczy osób, których uprawnienia do bezpłatnych albo ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego reguluje:

1)   ustawa z 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. nr 13, poz. 68, z 1990 r. nr 36, poz. 206, z 1991 r. nr 104, poz. 450, z 1992 r. nr 21, poz. 84, z 1993 r. nr 129, poz. 602, z 1994 r. nr 10, poz. 37, z 1995 r. nr 4, poz. 17 i nr 138, poz. 681, z 1996 r. nr 136, poz. 636, z 1997 r. nr 28, poz. 153, z 1998 r. nr 106, poz. 668 i nr 162, poz. 1118 oraz z 2001 r. nr 81, poz. 877),

2)   ustawa z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz. 950, z 1998 r. nr 37, poz. 204, nr 106, poz. 668 i nr 162, poz. 1118, z 1999 r. nr 38, poz. 360 i nr 77, poz. 862, z 2000 r. nr 12, poz. 136 oraz z 2001 r. nr 98, poz. 1070 i nr 154, poz. 1788).

3. Przepisy ustawy nie naruszają przepisu art. 43 ustawy z 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. nr 73, poz. 350 i nr 137, poz. 638, z 1997 r. nr 28, poz. 153, nr 98, poz. 604, nr 106, poz. 679, nr 121, poz. 770 i nr 160, poz. 1080, z 1998 r. nr 162, poz. 1118, z 1999 r. nr 52, poz. 527 i 528, z 2000 r. nr 6, poz. 69 oraz z 2001 r. nr 94, poz. 1032 i nr 138, poz. 1567).

Art. 8. skreślony.

Art. 8a. 1. Finansowanie ustawowych uprawnień do ulgowych przejazdów należy do zadań samorządów województw, jako zadanie z zakresu administracji rządowej.

2. Samorządy województw przekazują przewoźnikom, wykonującym krajowe autobusowe przewozy pasażerskie, dopłaty do tych przewozów z tytułu stosowania obowiązujących ustawowych ulg w przewozach pasażerskich.

2a. Kwotę dopłaty, o której mowa w ust. 2, stanowi różnica pomiędzy wartością sprzedaży biletów obliczoną według cen nie uwzględniających ustawowych ulg a wartością sprzedaży tych biletów w cenach uwzględniających te ulgi. Przy określaniu wielkości dopłaty nie uwzględnia się podatku od towarów i usług.

3. Dopłaty, o których mowa w ust. 2, przekazywane są przewoźnikom wykonującym krajowe autobusowe przewozy pasażerskie na zasadach określonych w umowach między samorządami województw a wymienionymi podmiotami.

4. Przewoźnicy wykonujący krajowe przewozy pasażerskie są zobowiązani do stosowania kas rejestrujących, które umożliwiają określenie kwoty dopłat, o których mowa w ust. 2 i 2a.

5. Zmiany w programach pracy kas rejestrujących, uwzględniających zasady określone w ust. 2a i 4, wymagają uzyskania opinii ministra właściwego do spraw finansów

6. Zasad finansowania określonych w ust. 1-5 nie stosuje się do przejazdów dzieci do lat 4 objętych ulgą 100 proc.

Art. 8b. Przewoźnicy kolejowi, wykonujący krajowe przewozy pasażerskie, otrzymują z tytułu obowiązujących ustawowych ulg dotację przedmiotową na podstawie art. 22 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. nr 96, poz. 591 oraz z 1998 r. nr 106, poz. 668).

Art. 9. 1. Tracą moc dotychczasowe przepisy oraz postanowienia układów zbiorowych pracy w sprawach unormowanych w ustawie.

2. W szczególności tracą moc:

1)   art. 49 ustawy z 31 stycznia 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. nr 46, poz. 210 z późn. zm.),

2)   art. 30 ustawy z 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 1984 r. nr 29, poz. 149 z późn. zm.),

3)   art. 13 ustawy z 17 lutego 1960 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 1970 r. nr 4, poz. 35 z późn. zm.),

4)   art. 69 pkt 2 i art. 133 pkt 2 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1992 r. nr 4, poz. 16 z późn. zm.),

5)   art. 61 ust. 1 pkt 3 ustawy z 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1992 r. nr 8, poz. 31 z późn. zm.),

6)   art. 49 ustawy z 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. nr 29, poz. 139 z późn. zm.),

7)   art. 62 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. nr 3, poz. 19 z późn. zm.),

8)   art. 25 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. nr 31, poz. 214 z późn. zm.),

9)   art. 59 ust. 1 ustawy z 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. z 1991 r. nr 44, poz. 194 z późn. zm.),

10) art. 74 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. nr 30, poz. 179 z późn. zm.),

11) art. 61 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa (Dz. U. nr 30, poz. 180 z późn. zm.),

12) art. 120 i 153 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 65, poz. 385 z późn. zm.),

13) art. 78 ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. nr 78, poz. 462 z późn. zm.),

14) art. 64 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. nr 88, poz. 400 z późn. zm.),

15) art. 46 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 ustawy z 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. nr 101, poz. 444 z późn. zm.),

16) art. 17 ust. 2 pkt 3 ustawy z 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. nr 114, poz. 492 z późn. zm.),

17) art. 112 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. nr 95, poz. 425 z późn. zm.).

Art. 10. 1. Właściwi ministrowie w terminie do 31 sierpnia 1992 r. przeprowadzą rokowania ze związkami zawodowymi, co do zasad i zakresu wykupu uprawnień, które znosi się na mocy niniejszej ustawy.

2. Rada Ministrów przedstawi Sejmowi wraz z projektem ustawy budżetowej na 1993 r. informację o wynikach rokowań, o których mowa w ust. 1, oraz o proponowanych rozwiązaniach prawnych w tym zakresie.