Problemy Osób Niepełnosprawnych

::  Informacje :: Uprawnienia  :: Prawo :: Rehabilitacja :: PFRON :: Bez barier :: Zakłady Pracy Chronionej :: Poradniki :: NSZZ Solidarność ::
:: Podatek VAT :: Programy celowe :: Rzecznik Praw Obywatel. :: Protesty  ::  Świadczenia  :: Aktualności :: Karty praw :: O mnie :: Home ::
 

Z biuletynu Rzecznika Praw Obywatelskich
- materiały z lat 2000 - 2001

9. Ochrona zdrowia i prawa pacjenta - 2001 r.

      A. Dostęp do świadczeń zdrowotnych

      Nadal występują problemy w zakresie realizacji konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia . Pacjenci ponoszą konsekwencje niewypełnienia przez władzę publiczną obowiązku zapewnienia równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej , a także przepisów prawnych wprowadzających lub sankcjonujących nierówności. Samodzielna polityka w zakresie ochrony zdrowia siedemnastu samorządnych kas chorych oraz brak jednolitych w skali kraju zasad i standardów postępowania powoduje lokalne zróżnicowanie dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej oraz praw pacjentów, a także pogłębia i tak niską wiedzę na temat korzystania ze świadczeń ubezpieczenia zdrowotnego. Nie udało się również osiągnąć powszechnej poprawy jakości świadczeń medycznych, zlikwidować lub ograniczyć szarej strefy. Władze publiczne nie wywiązują się również w zadawalający sposób z konstytucyjnego obowiązku zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej podmiotom wskazanym w Konstytucji, a mianowicie dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku . Szczególne, wyróżniające część z tych osób, warunki korzystania ze świadczeń powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego przewidziano bowiem w zasadzie jedynie w przypadku świadczeń profilaktycznych . Nadal funkcjonowały przepisy niedostosowane do reformy ochrony zdrowia. Skutkami niewydolności legislacyjnej lub niedopatrzenia resortu zdrowia obarczano obywateli, np. kosztami badań dla celów sanitarno - epidemiologicznych, kosztami przejazdu do odległego zakładu opieki zdrowotnej lub lekarza (pomimo, iż do września 2001 r. nie został uchylony, kwestionowany przez Rzecznika , przepis , stanowiący podstawę do zwrotu ubezpieczonym kosztów przejazdu). Nie rozwiązano również w zadawalający sposób finansowania niektórych rodzajów świadczeń. I tak, przepisy o ochronie przeciwpożarowej nie rozstrzygają o podmiocie zobowiązanym do ponoszenia kosztów badań lekarskich członków ochotniczych straży pożarnych oraz o zakresie tych badań. Na rozbieżność stanowisk w tej materii, Rzecznik zwrócił uwagę w wystąpieniu do Ministra Zdrowia . Z wyjaśnienia Ministra wynika, że o stosowną nowelę ustawy wystąpiono do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Nadal występują trudności we właściwym zabezpieczeniu opieki medycznej osobom bezdomnym i innym osobom nie mającym dochodu i możliwości ubezpieczenia się. Istotny problem stanowi również pokrywanie kosztów świadczeń udzielanych wspomnianym osobom przez publiczne zakładu opieki zdrowotnej, albowiem obowiązujący system zwrotu wydatków w postaci zasiłku celowego lub okresowego nie uwzględnia istoty bezdomności oraz wielu sytuacji faktycznych, które utrudniają lub wręcz uniemożliwiają niezwłoczne ustalenie statusu danej osoby, jej uprawnień oraz nawiązanie kontaktu z właściwym ośrodkiem pomocy społecznej w celu przeprowadzenia stosownego postępowania i udzielenia pomocy. Okoliczności te Rzecznik podniósł w wystąpieniu do Ministra Pracy i Polityki Społecznej , zwracając się jednocześnie z prośbą o podjęcie działań w kierunku stworzenia systemu organizacyjnego i finansowego opieki medycznej nad wspomnianymi osobami. Minister wskazał na możliwość rozwiązania problemu w drodze umów zawieranych między ośrodkami pomocy społecznej i zakładami opieki zdrowotnej oraz ich ściślejszej współpracy, a także na podejmowane działania legislacyjne (projektowaną ustawę o domach socjalnych, nowelę ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, obejmującą świadczeniami wszystkie dzieci, osoby utrzymujące się wyłącznie z alimentów i osoby bezdomne aktywnie wychodzące z bezdomności ). Wystąpiło również zagrożenie dalszego funkcjonowania oddziałów preadopcyjnych, gdyż kasy chorych odmówiły finansowania usług tych oddziałów. O zbadanie sprawy oraz zajęcie stanowiska Rzecznik zwrócił się do Prezesa Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych . Zdaniem Prezesa , finansowanie działalności oddziałów oraz ośrodków preadopcyjnych nie może odbywać się przez kasy chorych. Obowiązek w tym zakresie, zgodnie z przepisami o pomocy społecznej, spoczywa na powiecie . W tej sytuacji, Rzecznik zwrócił się do Sekretarza Stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej o przekazanie informacji odnośnie zamierzeń i ewentualnych działań podjętych w celu rozwiązania problemu dzieci przebywających w wymienionych placówkach. Z otrzymanego wyjaśnienia wynika, że Ministerstwo ma świadomość konieczności właściwego i szybkiego rozwiązania problemu. Mając na uwadze potrzeby i uwarunkowania zdrowotne dzieci przygotowywanych do adopcji podjęto działania w kierunku wdrożenia przygotowanego przez Fundację Rodzin Adopcyjnych projektu oddziału preadopcyjnego, finansowanego przez powiat.
      Pojawiały się rozbieżne stanowiska kasy chorych oraz świadczeniodawcy co do zakresu domowej opieki paliatywnej oraz długotrwałej opieki domowej. O wyjaśnienie tej sprawy oraz podjęcie stosownych działań legislacyjnych w kierunku dookreślenia obowiązujących przepisów Rzecznik zwrócił się do Ministerstwa Zdrowia . Z otrzymanego wyjaśnienia wynika , że kasy chorych stosują dokument/standard , który zawiera szczegółowe definicje opieki paliatywnej/hospicyjnej, jej cechy, miejsce sprawowania opieki, zasady przyjmowania pacjentów i procedury diagnostyczne. Zastrzeżenia obywateli dotyczą również realizacji ustawowych praw pacjenta. Szczególnie krytykowane są działania kas chorych ograniczające prawo wyboru szpitala . Z niezadowoleniem ubezpieczonych spotyka się także pobieranie opłat za świadczenia zdrowotne (np. badania diagnostyczne, zabiegi, szczepienia przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B przed zabiegami operacyjnymi), obciążanie matek kosztami ich pobytu w szpitalu z powodu sprawowania dodatkowej opieki pielęgnacyjnej nad dzieckiem , odmowa finansowania usług w powołaniu się na standard świadczeń (np. opłaty za porody rodzinne i znieczulenie przy porodzie). Nie jest również powszechnie respektowane prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej oraz do korzystania z rzetelnej, opartej na kryteriach medycznych procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń . Po upływie czterech lat od dnia utraty mocy uprzednio obowiązującego rozporządzenia w sprawie dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej, po kilku interwencjach w tej sprawie Rzecznika , Minister Zdrowia wydał przepisy dotyczące dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz w stosunku do praktyk lekarskich . Brak stosownych przepisów był powodem skarg obywateli na postępowanie zakładów opieki zdrowotnej i lekarzy (np. dowolność, techniczną sprawność udostępniania, pobieranie wysokich opłat), a nawet powodem naruszenia prawa pacjenta w zakresie dostępu do jego dokumentacji medycznej.
      Znaczna część ubezpieczonych nie potrafi się jeszcze poruszać w nowym systemie i nie posiada dostatecznej informacji o zasadach i sposobie korzystania ze świadczeń powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, a w szczególności o ich zakresie. Brak wiarygodnych danych o rzeczywistej liczbie osób ubezpieczonych oraz niemożność wywiązania się kas chorych z obowiązku prowadzenia ewidencji ubezpieczonych, stwierdzenia i potwierdzania prawa do świadczeń , powodował liczne trudności związane z dokumentowaniem uprawnień do świadczeń powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Ze względu na różnorodność dotychczasowych dokumentów oraz ich niedostosowanie do obowiązujących obecnie przepisów, kasy chorych oraz świadczeniodawcy wprowadzały obowiązek przedstawiania przez ubezpieczonych dodatkowych, nie przewidzianych prawem, dokumentów. Na konsekwencje braku systemu identyfikacji ubezpieczonych oraz kart ubezpieczenia zdrowotnego dla osób ubezpieczonych Rzecznik zwrócił uwagę w wystąpieniu do Prezesa Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych. W odpowiedzi otrzymał zapewnienie Prezesa o prowadzeniu prac nad wyjaśnieniem problemu oraz wypracowaniem ostatecznego stanowiska w tej sprawie. Ponieważ w opinii Urzędu Nadzoru, kasy chorych nie mogą wywiązać się z powyższego obowiązku z powodu braku stosownych informacji z instytucji odpowiedzialnych za pobór i ewidencjonowanie składek, Rzecznik zwrócił się również do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego . Z wyjaśnień Prezesa ZUS wynika, że Zakład ma świadomość istnienia problemu i podejmuje działania w kierunku jego rozwiązania. Jednakże skuteczność tych działań w dużej mierze nie zależy od Zakładu, ale od ograniczenia błędów popełnianych przez płatników składek i banki. Natomiast Prezes KRUS zaprzeczył informacji Urzędu Nadzoru odnośnie opóźnień w przekazaniu wiarygodnych danych o osobach ubezpieczonych, informując o pełnym wykonaniu nałożonych na Zakład obowiązków. Obecnie, obowiązek utworzenia centralnej bazy osób ubezpieczonych spoczywa na Ministrze Zdrowia . Dopiero we wrześniu 2001 r. weszły w życie przepisy znowelizowanej ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym , likwidujące część niekorzystnych dla obywateli rozwiązań, np. w zakresie wyboru szpitala, skierowań do specjalisty, kierowania do szpitala, korzystania ze świadczeń poza obszarem działania właściwej kasy chorych, świadczeń profilaktycznych dla dzieci i młodzieży, mieszkańców domów pomocy społecznej i placówek opiekuńczo - wychowawczych, opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Usunięto również oczywiste braki ustawy w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego cudzoziemców oraz dzieci i młodzieży. Obowiązkiem ubezpieczenia objęto m.in. osoby otrzymujące świadczenia emerytalne i rentowe z zagranicy, osoby utrzymujące się z alimentów, osoby przebywające na urlopach wychowawczych, bezdomnych wychodzących z bezdomności. Zwolnienie najuboższych emerytów i rencistów oraz niepełnosprawnych z obowiązku opłaty składki na ubezpieczenie zdrowotne od dodatkowych przychodów z działalności pozarolniczej ograniczyło liczbę skarg w tej sprawie wnoszonych do Rzecznika. Objęcie natomiast obowiązkiem ubezpieczenia wszystkich osób otrzymujących renty lub emerytury z zagranicy spowodowało napływ listów kwestionujących nałożenie tego obowiązku w stosunku do osób posiadających jednocześnie rentę lub emeryturę przyznaną przez instytucje krajowe.
      Nie udało się zaspokoić oczekiwań odnośnie usprawnienia organizacji opieki zdrowotnej i zapewnienia ubezpieczonym swobodnego dostępu do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (p.o.z.) oraz lekarza specjalisty. Nie wszędzie bowiem dokonano niezbędnej restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej i rozpoznania potrzeb na świadczenia. Nie zapewniono powszechnego dostępu do podstawowych świadczeń poza godzinami pracy lekarzy rodzinnych i przychodni, ograniczając jednocześnie zakres świadczeń pogotowia ratunkowego do sytuacji ratowania życia i zdrowia. Zaspokojenie potrzeb w znaczący sposób utrudnił brak stosownego rozporządzenia Ministra Zdrowia oraz planów zabezpieczenia ambulatoryjnej opieki zdrowotnej , uwzględniającego zapewnienie ubezpieczonym całodobowego dostępu do świadczeń lekarskich i pielęgniarskich oraz niezbędną dla tego celu liczbę świadczeniodawców. Ograniczony jest również dostęp do lekarzy specjalistów oraz na badania diagnostyczne, wynikający z obowiązującego systemu skierowań wymaganych od lekarza p.o.z./lekarza rodzinnego, działań oszczędnościowych lekarzy kierujących oraz niejasnych zasad korzystania z badań diagnostycznych. Nadzieję na przynajmniej częściową poprawę sytuacji w tym zakresie stwarza rozszerzenie zakresu świadczeń specjalistycznych udzielanych bez skierowania lekarza oraz obowiązek ustalenia w rozporządzeniu Ministra Zdrowia wykazu badań diagnostycznych niezbędnych przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych w działalności podstawowej i specjalistycznej . Ubezpieczeni nadal narażeni są na nieżyciowy systemu rejestracji pacjentów, kolejki oraz wędrówki od lekarza p.o.z. do specjalisty, nawet w sytuacjach wymagających oczywistej pomocy specjalistycznej. Krytykowany przez ubezpieczonych jest również dostęp do świadczeń stomatologicznych, a w szczególności trudność w dostaniu się do lekarza stomatologa, odległe (nawet kilkuletnie) terminy realizacji zaopatrzenia protetycznego oraz w aparaty ortodontyczne dla dzieci, nadmiernie ograniczony zakres świadczeń lekarza oraz podstawowych materiałów stomatologicznych przysługujących bezpłatnie. Przepisy, wchodzące w życie z dniem 1 stycznia 2002 r., rozszerzając zakres świadczeń stomatologicznych dla dzieci i młodzieży oraz kobiet w ciąży i w okresie połogu , wprowadzają jednocześnie dalsze ograniczenie zakresu podstawowych świadczeń stomatologicznych refundowanych przez kasy chorych dla pozostałych ubezpieczonych . Utrudniony jest również dostęp ubezpieczonych do rehabilitacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej, głównie neurologicznej, kardiologicznej, po ciężkich urazach i wypadkach. Tylko niektóre kasy chorych i to z reguły w ograniczonym zakresie zapewniają ubezpieczonym możliwość korzystania z rehabilitacji medycznej w warunkach domowych. Konieczność korzystania w tej sytuacji ze świadczeń rehabilitacyjnych w ramach usług prywatnych prowadzi do znacznego uszczuplenia i tak najczęściej mizernych dochodów osób niepełnosprawnych bądź też zaniechania niezbędnej rehabilitacji. Pilną potrzebę rozwiązania sprawy dostępu ubezpieczonych do rehabilitacji środowiskowej Rzecznik postulował w wystąpieniu do Prezesa Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych . Z otrzymanego w tej sprawie wyjaśnienia wynika, że Urząd Nadzoru rozpoczął prace zmierzające do wprowadzenia i ujednolicenia zasad kontraktowania tego rodzaju świadczeń na terenie wszystkich kas chorych. Nieprecyzyjne przepisy w zakresie korzystania ze świadczeń pogotowia ratunkowego, obarczające ubezpieczonych obowiązkiem oceny zagrożenia stanu zdrowia i życia oraz kosztami ewentualnego nieuzasadnionego wezwania lekarza, powodowały wzbranianie się lub zwlekanie z wezwaniem lekarza pogotowia, co niejednokrotnie skutkowało pogorszeniem stanu zdrowia, zagrożeniem życia, a nawet zgonem pacjenta. W grudniu 2001 r. Minister Zdrowia uchylił przepis przewidujący opłatę za nieuzasadnione wezwanie lekarza pogotowia ratunkowego . O ograniczeniach można również mówić w dostępie do świadczeń zdrowotnych w środowisku nauczania i wychowania, w placówkach opieki całodobowej, głównie w domach pomocy społecznej oraz w placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Pomimo dyspozycji ustawodawcy , Minister Zdrowia nie wydał dotychczas rozporządzenia regulującego zakres świadczeń udzielanych mieszkańcom na terenie tych domów i placówek oraz warunków dostępu do świadczeń zdrowotnych. Występują również trudności z potwierdzaniem przez kasy chorych skierowań na leczenie uzdrowiskowe oraz utrudnienia w dostępie do tej formy leczenia niektórych osób niepełnosprawnych, związane ze stosowaniem zaleceń medycznych przesądzających o uprawnieniach podmiotowych ubezpieczonych. Zdaniem Rzecznika, wyrażanym w wystąpieniach do Ministerstwa Zdrowia , korzystanie przy ocenie zasadności skierowania na leczenie uzdrowiskowe z rekomendacji Konsultanta Krajowego powinno być uwzględnione w treści obowiązujących w tej materii przepisów prawa. Odpowiedni zapis mógłby spowodować ujednolicenie postępowania w przedmiotowym zakresie oraz zrozumienie przez ubezpieczonego przesłanek ewentualnej odmowy potwierdzenia skierowania. Ministerstwo Zdrowia nie podzieliło opinii Rzecznika , pomimo, iż stanowisko Rzecznika poparli Rzecznicy Praw Pacjenta Kas Chorych . W tej sytuacji, o ponowne rozważenie powyższej sugestii Rzecznik zwrócił się do obecnego kierownictwa resortu Zdrowia . Niższa od faktycznych potrzeb ilość zakontraktowanych świadczeń zdrowotnych przez kasy chorych i Ministra Zdrowia oraz niskie stawki za świadczenia wymusiły limitowanie, skutkiem czego było ograniczanie dostępu do świadczeń powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, naruszanie zasady równego dostępu oraz wprowadzanie przez świadczeniodawców odpłatnego udzielania świadczeń wykraczających poza ustalony limit. Reforma nie uporządkowała też organizacji opieki zdrowotnej i nie zlikwidowała wielu patologii (np. związanych z dostępem do deficytowych świadczeń zdrowotnych). Niesprecyzowanie, które elementy wchodzące w skład procedury wysokospecjalistycznej (np. zakup leków, leczniczych środków technicznych, diagnostyki, terapii) finansowane są przez budżet państwa, a które przez kasy chorych, stanowiło podstawę do "ucieczki" kas chorych przed ich pełnym finansowaniem (głównie kosztownych leczniczych środków technicznych). Zmiana zaś sposobu finansowania części tych procedur bez wskazania dodatkowego źródła pokrycia wydatków przez kasy chorych odbyła się kosztem zmniejszenia środków na inne świadczenia. Dostęp do opieki zdrowotnej ograniczany jest także w drodze administracyjnej. Ze szczególnym niezadowoleniem ubezpieczonych spotyka się odmowa kas chorych finansowania leczenia szpitalnego u świadczeniodawcy wybranego przez ubezpieczonego. Rzecznik wystąpił do Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych , zwracając uwagę, że postępowanie kasy chorych nie znajduje uzasadnienia w przepisach obowiązującego prawa . Ustawowo określone prawa ubezpieczonych nie mogą być bowiem ograniczane w drodze umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych, warunków konkursu ofert czy przyjętego w kasie chorych modelu finansowania świadczeń zdrowotnych. Urząd Nadzoru podzielił stanowisko Rzecznika , nakazując kasie chorych zastosowanie się do zaleceń Urzędu w tej sprawie.
      Do ograniczeń dostępu do świadczeń zdrowotnych dochodziło również w przypadku przekształceń i likwidacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej, opóźnień w ogłoszeniu konkursu ofert, odmowy zawarcia kontraktu na określone świadczenia. Sprawy dostępności do świadczeń zdrowotnych, problemy zgłaszane przez pacjentów, potrzeba noweli obowiązujących w tej materii przepisów oraz działań w kierunku zapewniania równego dostępu były m.in. przedmiotem spotkania Rzecznika z Ministrem Zdrowia oraz z Rzecznikami Praw Pacjenta Kas Chorych .

      B. Dostęp do leków, przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych i leczniczych środków technicznych

      Liczne listy obywateli wskazują na potrzebę rozwiązania problemu dostępu ubezpieczonych (głównie emerytów i rencistów oraz osób przewlekle chorych) do leków. Wysokie koszty niezbędnych leków i materiałów medycznych, przekraczają bowiem często możliwości finansowe chorych i uniemożliwiają podjęcie lub kontynuowanie zaleconego i skutecznego, a niejednokrotnie również jedynego leczenia. Dokonywane dotychczas zmiany wykazów leków refundowanych nie uporządkowały spraw polityki lekowej i nie poprawiły znacząco dostępu ubezpieczonych do leków. Nie funkcjonuje system pomocy finansowej umożliwiający realne wsparcie osób ubogich. Brak również standardów leczenia farmakologicznego w określonych rodzajach schorzeń. Przedmiotem krytyki i niezadowolenia ubezpieczonych są wysokie ceny leków, zbyt niskie limity cen, ubogie wykazy leków podstawowych i uzupełniających oraz ograniczony dostęp do leków w przypadku chorób przewlekłych (przepisy nie obejmują niektórych chorób przewlekłych oraz nadmiernie ograniczają asortyment leków refundowanych, nie uwzględniają skutecznych leków nowej generacji). Efektem tego jest zbyt duży udział ubezpieczonych w cenie nabycia leków oraz nadmierne obciążenie kosztami leczenia. Niezadowolenie z ustawowego ograniczenia z dniem 27 września 2001 r. dotychczasowych uprawnień do leków wyrażali również inwalidzi wojenni oraz reprezentujące ich organizacje kombatanckie , domagając się przywrócenia uprawnień oraz respektowania norm konstytucyjnych dotyczących obowiązku otaczania specjalną opieką weteranów walk o niepodległość oraz obowiązku zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej osobom niepełnosprawnym i w podeszłym wieku . Dodatkowe ograniczenie uprawnień do leków spowodowała utrata z dniem 31 grudnia 2000 r. mocy obowiązującej przepisów w sprawie sprowadzania z zagranicy środków farmaceutycznych i materiałów medycznych w ramach importu docelowego oraz spóźnione działania Ministra Zdrowia mające na celu doraźne rozwiązanie tego problemu w dopuszczalnym ustawowo trybie . W rezultacie, wystąpiły okresowe trudności w sprowadzaniu z zagranicy niezbędnych leków. Potrzeba zaś niezwłocznego rozwiązania problemu, z konieczności w drodze obwieszczeń Ministra Zdrowia , pozbawiła ubezpieczonych prawa do korzystania z refundacji kosztów sprowadzanych leków przez kasy chorych . Jedynym sposobem na uzyskanie zalecanego środka farmaceutycznego okazała się hospitalizacja, podczas której ubezpieczony może otrzymać bezpłatne leczenie. Rzecznik zwrócił się do Ministra Zdrowia w sprawie utrudnionego dostępu ubezpieczonych do drogich leków, które nie podlegają refundacji kas chorych oraz budżetu państwa . W wystąpieniu tym wskazał również na konieczność uregulowania sprawy dostępu do leków pacjentów z wirusowym zapaleniem wątroby, wykorzystywanie hospitalizacji do bezpłatnego uzyskania zalecanego leku, zróżnicowane praktyki oraz uznaniowy charakter decyzji kas chorych, budzący zastrzeżenia w świetle norm konstytucyjnych oraz brak systemu pomocy finansowej umożliwiającego realne wsparcie osób ubogich. Ponieważ nadesłanego wyjaśnienia nie sposób było uznać za merytoryczną odpowiedź Ministra Zdrowia , Rzecznik ponowił prośbę o zmianę obecnego stanu rzeczy. Kolejna odpowiedź Ministerstwa również nie czyni zadość oczekiwaniom Rzecznika. Wskazano w niej bowiem na obowiązujące przepisy prawa w zakresie dostępu obywateli do leków, trudności finansowe, koszty terapii oraz finansowanie niektórych leków przez budżet państwa. Minister Zdrowia uznał natomiast, że nie posiada kompetencji w sprawie ujednolicenia postępowania kas chorych w omawianym zakresie, a także odnośnie oceny systemu pomocy finansowej przewidzianej w art. 46 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Sytuację pacjentów pogorszyła również zmiana przepisów w sprawie recept lekarskich , zakładająca obarczenie pacjenta skutkami niewłaściwego wystawienia recepty przez lekarza oraz ograniczenie ustawowego prawa ubezpieczonego do ulgowego nabywania niektórych leków w drodze decyzji aptekarza. Rzecznik zwrócił się w tej sprawie do Ministra Zdrowia , postulując rozwiązanie problemu w sposób umożliwiający pełną realizację ustawowych praw ubezpieczonych. Rzecznik oczekuje na stanowisko Ministra Zdrowia w tej materii.
      Nadzieję, na przynajmniej częściową poprawę sytuacji w zakresie dostępu obywateli do leków, stworzyło podjęcie przez resort Zdrowia prac nad nowelizacją obowiązujących wykazów leków refundowanych, a także ustawowe uregulowanie możliwości ustalania cen negocjowanych nie tylko na leki produkcji krajowej, ale i leki z importu oraz możliwości refundacji przez kasy chorych leków i materiałów medycznych sprowadzanych z zagranicy, nie wpisanych do Rejestru . Koszty refundacji za leki wydawane z aptek rosną lawinowo, ale jednocześnie nie ma spójnej polityki lekowej, pozwalającej na monitorowanie gospodarki lekami, stałe informowanie lekarzy o cenach leków i kosztach standardowych procedur medycznych oraz uwzględniającej możliwości finansowe przeciętnego obywatela. Spóźnione działania Ministra Zdrowia w kierunku lepszego zabezpieczenia recept oraz uporządkowania danych o obrocie lekami, umożliwiającego weryfikację prawdziwości recept oraz monitorowanie ordynowania leków , tylko częściowo rozwiązują ten problem. Zastrzeżenia odnośnie wdrażanego systemu monitorowania obrotu lekami zgłosił Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej. Rzecznik zwróci się do Ministra Zdrowia o zajęcie stanowiska w tej materii. Kasy chorych, w ramach poszukiwania możliwości zmniejszenia rosnących wydatków na leki, podejmują próby racjonalizacji tych wydatków. Działania kas chorych, zmierzające do ograniczenia ustawowych uprawnień ubezpieczonych oraz lekarzy, nie znajdują jednakże oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Urząd Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych zakwestionował m.in. stosowanie wykazu leków rekomendowanych i refundowanych przez kasę chorych (receptariusza) oraz wprowadzenie dodatkowego składnika rocznej stawki kapitacyjnej dla lekarza stosującego wykaz , a także wprowadzenie do umów z lekarzami wykonującymi praktyki prywatne postanowień ograniczających zakres refundacji (limit kwoty refundacji) . Wobec doniesień prasowych wskazujących, że jedna z kas chorych nie zastosowała się do stanowiska i zaleceń Urzędu Nadzoru, podjętych w wyniku wystąpienia Rzecznika z 2000 r. w sprawie zobowiązania przez tę kasę lekarzy do stosowania tzw. receptariusza , Rzecznik ponowił wystąpienie do Prezesa Urzędu Nadzoru . Z otrzymanych w tej sprawie wyjaśnień wynika, że kasa chorych podjęła działania zmierzające do zaprzestania obligatoryjnego stosowania tzw. receptariusza w podstawowej opiece zdrowotnej oraz inne działania mające na celu usunięcie nieprawidłowości stwierdzonych podczas kontroli Urzędu Nadzoru.
      Istotny problem dla osób ubezpieczonych, głównie niepełnosprawnych i starszych, stanowi dostęp do przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych. Wąski zakres rodzajowy, ustalone okresy używalności oraz limity cenowe i ilościowe wspomnianych przedmiotów i środków powodują nadmierny udział ubezpieczonych w cenie ich nabycia. Zdaniem zainteresowanych, ustalone limity ilościowe na niektóre środki pomocnicze (np. cewniki urologiczne, pieluchomajtki, sprzęt stomijny) nie są adekwatne do rzeczywistych potrzeb ubezpieczonych, a limity cenowe ustalone w wysokości niższej od faktycznej ceny nabycia powodują, że nawet artykuły przyznawane z mocy prawa bezpłatnie, w rzeczywistości wymagają wniesienia uzupełniającej opłaty. Zastrzeżenia budziło również ograniczenie możliwości refundacji kosztów protezy piersi tylko do przypadku amputacji piersi w następstwie zmian nowotworowych. Rzecznik w wystąpieniu do Ministra Zdrowia podniósł wątpliwość odnośnie trafności i uzasadnienia merytorycznego powyższego ograniczenia. Ministerstwo Zdrowia podzieliło zastrzeżenia Rzecznika oraz zrealizowało zapowiedzianą zmianę przepisu, rozszerzając uprawnienia ubezpieczonych do przypadków amputacji piersi w następstwie wad rozwojowych, urazów, chorób lub następstw ich leczenia . Do końca 2001 r. funkcjonowała natomiast możliwość ustalania przez poszczególne kasy chorych limitów cen przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych oraz leczniczych środków technicznych , powodując lokalne zróżnicowanie uprawnień ubezpieczonych w zakresie dostępu do wspomnianych artykułów medycznych. Zastrzeżenia do obowiązującego sytemu zaopatrzenia ubezpieczonych w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze zgłosili również przedstawiciele organizacji osób niepełnosprawnych zgromadzeni na, zorganizowanej z inicjatywy Rzecznika, konferencji "Prawa Osób Niepełnosprawnych - teoria, praktyka, niezbędne działania". Zdaniem zainteresowanych, obecny system jest dalece niewystarczający, a brak możliwości nieodpłatnego lub częściowo refundowanego zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze oraz wysokie ceny ich zakupu stają się niejednokrotnie barierą utrudniającą korzystanie z zalecanego sprzętu. Niepełnosprawni zgłosili szereg postulatów (dot. uzupełnienia obowiązujących wykazów przedmiotów i środków, zwiększenia ilości niezbędnych środków pomocniczych, limitów cen, procedury i organizacji zaopatrzenia oraz refundacji kosztów popularyzacji praw osób niepełnosprawnych, dostępu informacji oraz konsultacji ze środowiskiem niepełnosprawnych przedsięwzięć rządowych/projektów aktów prawnych). W tej sytuacji, Rzecznik zwrócił się do Ministra Zdrowia o ustosunkowanie się do podnoszonych problemów oraz rozważenie możliwości uwzględnienia postulatów osób niepełnosprawnych w pracach legislacyjnych resortu zdrowia, a do Prezesa Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych o rozważenie możliwości spełniania oczekiwań osób niepełnosprawnych, będących w zakresie działania Urzędu Nadzoru oraz poszczególnych kas chorych. Minister Zdrowia , uznając słuszność zgłoszonych uwag, zapowiedział podjęcie prac legislacyjnych w kierunku zmiany obowiązujących rozporządzeń. Prezes Urzędu Nadzoru ograniczył się do przytoczenia dotychczasowych działań Urzędu w przedmiotowym zakresie oraz wskazania konieczności dokonania zmian systemowych w celu realizacji postulatów osób niepełnosprawnych. Nadal nie rozwiązano problemu dostępu ubezpieczonych do leczniczych środków technicznych. Nie zlikwidowano zatem praktyki obciążani ubezpieczonych kosztami zastosowania leczniczego środka technicznego (w szczególności endoprotez stawów, implantów kręgosłupowych, soczewek, stentów) oraz praktyki uzależniania wykonania zabiegu od poniesienia przez ubezpieczonego kosztów tego środka. Brak wystarczającej informacji o możliwości bezpłatnego dostępu do wspomnianych świadczeń, ustalenia kolejności zabiegu oraz przestawiane przez szpitale kilkuletnie perspektywy oczekiwania w kolejce nie pozostawiają zdesperowanym, niejednokrotnie cierpiącym pacjentom innej drogi, niż zakup leczniczego środka z własnych dochodów, bez możliwości uzyskania choćby częściowej refundacji poniesionych nakładów finansowych. Część ubezpieczonych nie jest jednakże w stanie ponosić takich kosztów (nawet kilka tysięcy złotych) i pomimo zakwalifikowania do zabiegu nie ma określonego rozsądnego terminu jego wykonania. Wieloletnie zaniedbania oraz przekazanie do kas chorych finansowania kosztów środków technicznych zakupywanych dotychczas przez Ministerstwo Zdrowia, powoduje wydłużenie kolejek, a więc drogi do zaleconego leczenia. Kasy chorych prowadzą indywidualne działania i praktyki w zakresie zaopatrywania ubezpieczonych w lecznicze środki techniczne, co dodatkowo utrudnia ubezpieczonym poznanie ich praw, a także powoduje lokalne zróżnicowanie w dostępie do tego rodzaju leczenia oraz uznaniowość decyzji kasy i wzrost działań biurokratycznych. Tylko niektóre kasy chorych podjęły inicjatywy w zakresie uporządkowania i zwiększenia dostępu ubezpieczonych do wspomnianych środków, uruchamiając np. odpowiednie programy zdrowotne oraz ustalając kolejność dostępu do określonych leczniczych środków technicznych. Rzecznik zwracał się do Urzędu Nadzoru o zbadanie legalności działania jednej z kas chorych w zakresie dostępu do implantu urologicznego . Jednocześnie, ponownie zwrócił się do Ministerstwa Zdrowia o doprecyzowanie przepisów ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w taki sposób, aby przepisy te nie budziły wątpliwości interpretacyjnych, a jednocześnie gwarantowały równy dostęp obywateli do świadczeń, w tym również do implantów. Nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, w której o zakresie uprawnień ubezpieczonego decyduje przynależność do określonej kasy chorych bądź arbitralna decyzja tej kasy, lekceważąca stanowisko w tej materii Ministra Zdrowia i Urzędu Nadzoru. W odpowiedzi otrzymał zapewnienie o prowadzeniu prac nad wprowadzeniem zmian w obowiązujących uregulowaniach oraz prac nad modyfikowaniem standardów świadczeń zdrowotnych w poszczególnych specjalnościach medycznych.
      Reasumując należy stwierdzić, że ubezpieczeni nadal ponoszą zbyt duże obciążenia w opłatach (dopłatach) za leki i materiały medyczne, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze oraz lecznicze środki techniczne. Koszty te są często niewspółmierne do możliwości finansowych ubezpieczonych, a zatem są powodem rezygnacji ze świadczenia (leku, środka lub materiału), a zatem z zalecanej terapii i rehabilitacji.

      C. Ochrona praw osób niepełnosprawnych

      Najbardziej dotkliwe ze skutków wprowadzonej w 1999 r. reformy ochrony zdrowia są dla osób niepełnosprawnych ograniczenia w zakresie dostępu do przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych. Problem ten podnoszony był w listach niepełnosprawnych oraz reprezentujących ich organizacji społecznych, a także podczas zorganizowanej z inicjatywy Rzecznika, konferencji "Prawa Osób Niepełnosprawnych - teoria, praktyka, niezbędne działania". Innym istotnym i bardzo uciążliwym ograniczeniem dla osób niepełnosprawnych jest dostęp do rehabilitacji środowiskowej. Fachowej pomocy pracownika rehabilitacji ruchowej/fizjoterapii nie zastąpią bowiem świadczenia rehabilitacyjne udzielane w ramach zadań lekarza podstawowej opieki zdrowotnej/lekarza rodzinnego oraz pielęgniarskiej opieki domowej, a tym bardziej pomoc sprawowana przez rodzinę lub opiekunów niepełnosprawnego.
      Organizacje osób niepełnosprawnych podnoszą również problem warunków i trybu leczenia szpitalnego osób dorosłych z autyzmem oraz innymi całościowymi zaburzeniami rozwoju . W sytuacji gdy rodziny (opiekunowie) nie radzą sobie z tymi osobami, trafiają one do szpitali (oddziałów) psychiatrycznych. Placówki te nie są jednakże przystosowane do potrzeb osób z całościowymi zaburzeniami rozwoju (brak wydzielonych oddziałów lub sal chorych, odpowiednio przygotowanego personelu, programów i zasad postępowania), co często jest przyczyną pogorszenia stanu zdrowia osób z autyzmem oraz występowania trudnych zachowań. Tymczasem, szpital powinien zapewnić tym osobom wsparcie, a nie posługiwać się najdalej idącymi ograniczeniami, jakimi są leki i środki przymusu bezpośredniego. O zajęcie stanowiska w tej sprawie oraz przekazanie informacji odnośnie zabezpieczenia praw osób z autyzmem hospitalizowanych w szpitalach psychiatrycznych, zasad postępowania z tymi osobami, a także nt. podejmowanych działań w kierunku rozwiązania problemu leczenia i rehabilitacji tej grupy osób w odpowiednich warunkach, Rzecznik wystąpił do Konsultanta Krajowego w dziedzinie psychiatrii . Wyjaśnienie Konsultanta ogranicza się do wyjaśnienia istoty autyzmu, jego odmian oraz wskazania form opieki. Listy obywateli oraz kas chorych kierowane do Rzecznika, a także informacje przekazywane przez przedstawicieli osób niepełnosprawnych na spotkaniach z udziałem Rzecznika, wskazują na trudności występujące przy orzekaniu o stopniu niepełnosprawności. Obowiązujące w tej materii przepisy przewidują nałożenie na osobę zainteresowaną obowiązku (uzupełnienia dokumentacji o wyniki badań dodatkowych, konsultacji specjalistycznych lub obserwacji szpitalnych), którego z oczywistych względów nie może on spełnić bez konieczności "zaangażowania" lekarza uprawnionego do udzielania świadczeń zdrowotnych. Wątpliwości budzi również forma "zaangażowania" takiego lekarza. Powołany przepis nie ustala też podmiotu zobowiązanego do ponoszenia kosztów wykonania badań, konsultacji lub obserwacji szpitalnych. Sytuacja ta powoduje, że niepełnosprawni i ich opiekunowie napotykają na trudności przy realizacji swoich praw. Rzecznik zwrócił się do Ministra Zdrowia o zmianę obowiązujących przepisów. Sekretarz Stanu w MZ podzieliła stanowisko Rzecznika , a następnie zwróciła się do Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych z propozycją omówienia problemu z udziałem ekspertów z obu resortów, celem zmiany kwestionowanych przepisów.
      W związku ze skargami obywateli wskazującymi na dyskryminację niepełnosprawnych sportowców Rzecznik wystąpił do Prezesa Urzędu Kultury Fizycznej i Sportu , a następnie do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności przepisu ustawy o kulturze fizycznej , w zakresie, w jakim pomija sportowców niepełnosprawnych, zdobywców medali na igrzyskach paraolimpijskich, z przepisami Konstytucji RP oraz Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Zdaniem Rzecznika, powołany przepis niesprawiedliwie różnicuje osiągnięcia pełnosprawnych i niepełnosprawnych sportowców, naruszając w sposób oczywisty zasadę równości wobec prawa, jak również związaną z nią zasadę sprawiedliwości społecznej . Na tle obowiązujących rozwiązać prawnych na rzecz osób niepełnosprawnych, kwestionowany przepis ustawy, przyznający świadczenia z budżetu państwa jedynie sportowcom pełnosprawnym, a pomijający niepełnosprawnych sportowców, nie znajduje żadnego racjonalnego uzasadnienia oraz wprowadza odwrotny mechanizm dyferencjacji, zamiast równać przez uprzywilejowanie, różnicuje przez dyskryminację. Zapewnienie równości i sprawiedliwości w przypadku wymienionej kategorii osób wymaga odrębnych uregulowań uwzględniających specyficzne ich wymagania i potrzeby, zapewniające wyrównanie szans życiowych i zawodowych.
      W związku z indywidualną sprawą, w której terenowy Oddział Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) wydał odmowną decyzję odnośnie pomocy finansowej w ramach programów celowych powołując się na wiek osoby niepełnosprawnej, Rzecznik zwrócił się o zajęcie stanowiska do Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych . W świetle wyjaśnień Pełnomocnika , kryterium wieku w stosunku do osób ubiegających się o pomoc finansową w ramach programów celowych wprowadzone zostało z uwagi na ograniczone środki Funduszu oraz cel programów, a mianowicie pomoc w zdobyciu/uzupełnieniu wykształcenia oraz w pozyskaniu pracy. Z powyższą argumentacją nie sposób było się zgodzić. W tej sytuacji, Rzecznik ponowił wystąpienie do Pełnomocnika Rządu , podnosząc iż istniejąca sytuacja niesprawiedliwie różnicuje osoby niepełnosprawne, naruszając w ten sposób konstytucyjną zasadę równości. Rzecznik zakwestionował również stwierdzenia Pełnomocnika w zakresie celów programów "Komputer dla Homera", "Pegaz" i "Drogowskaz", a także stwierdził, iż kryterium wieku nie jest tożsame z rzeczywistą aktywnością zawodową, a mechaniczne stosowanie tego kryterium w stosunku do wszystkich niepełnosprawnych powoduje, że pomoc finansowa nie jest udzielana tym osobom, które najbardziej jej potrzebują. Pełnomocnik Rządu w kolejnym piśmie wskazała na ustawowe cele rehabilitacji zawodowej niepełnosprawnych , przeznaczenie środków Funduszu, a także poinformowanie o uchwale Rady Nadzorczej PFRON , upoważniającej Zarząd Funduszu do podejmowania decyzji w sprawach dotyczących zakwalifikowania do uczestnictwa w programach celowych indywidualnych wnioskodawców, którzy nie spełniają kryterium wieku.
      Rzecznik interweniował również u Prezesa Zarząd PFRON w indywidualnej sprawie dot. odmowy umorzenia części pożyczki przyznanej ze środków PFRON na rozpoczęcie działalności gospodarczej . Właściwy w sprawie marszałek województwa umorzył zainteresowanej pozostałą do spłacenia kwotę pożyczki .

    Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych określa odrębne tryby orzekania o niezdolności do pracy do celów ubezpieczeniowych i innych. W kierowanych do Rzecznika pismach obywatele wskazują na nierespektowanie m.in. przez zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności dokumentacji medycznej specjalistycznych ośrodków klinicznych, orzeczeń biegłych lekarzy sądowych wydanych dla innych celów, co wymusza na osobach chorych wielokrotnie poddawanie się badaniom lekarskim. Ponadto niektóre powiatowe zespoły ds. orzekania wprowadziły dla ubiegających się o ustalenie niepełnosprawności druki wniosków o wydanie stosownego orzeczenia i zaświadczenia lekarskiego, pod rygorem nierozpatrywania sprawy. Rzecznik wystąpił do Ministra Pracy i Polityki Społecznej o stworzenie takiej regulacji prawnej, która dopuszczałaby możliwość wykorzystywania tej samej dokumentacji medycznej zarówno w procesie orzekania o niezdolności do pracy do celów ubezpieczeniowych jak i ustalania stopnia niepełnosprawności do celów zatrudnienia i innych (np. uzyskania legitymacji osoby niepełnosprawnej), wskazując na duże sformalizowanie tego postępowania wymagającego gromadzenia rozległej dokumentacji, a także często kilkakrotnego stawania przez osobę zainteresowaną przed właściwymi komisjami, zespołami, lekarzami-orzecznikami. Minister Pracy i Polityki Społecznej poinformował, iż przeprowadzone w 1999 r. i w I półroczu 2000 r. kompleksowe kontrole działalności powiatowych i wojewódzkich zespołów orzekających o stopniu niepełnosprawności nie stwierdziły rażących nieprawidłowości w stosowaniu szczegółowych zasad i trybu orzekania o stopniu niepełnosprawności określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21.01.1999 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stopniu niepełnosprawności, trybu postępowania przy orzekaniu oraz zakresu, składu i sposobu działania zespołów orzekających, a także jednolitego wzoru legitymacji dokumentującej niepełnosprawność oraz organów uprawnionych do jej wystawiania. W celu przeciwdziałania podobnym, jak wskazane przez Rzecznika, przypadkom Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych zwrócił się do zespołów orzekających z przypomnieniem o obowiązku bezwzględnego wykorzystania w postępowaniu orzekającym każdej załączonej do wniosku dokumentacji medycznej, która pozwoli na dokonanie oceny stanu zdrowia osoby orzekanej.

    Rzecznik zakwestionował przepisy ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w związku z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. We wniosku skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego postawił zarzuty naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej, zasady równego traktowania oraz niedopełnienia obowiązków ciążących na władzach publicznych wobec osób niepełnosprawnych. Uzasadnienie wniosku oparto na tym, iż w wyniku zestawienia przepisów powołanych ustaw powstała norma prawna, która wiąże dodatkową składkę na ubezpieczenie zdrowotne nie z rzeczywistym przychodem. Zaskarżone przepisy zobowiązują, bowiem osoby, które mają już tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego z racji opłacania składki na ten cel od podstawowych dochodów, do opłacania dodatkowej składki od dodatkowej działalności, wiążąc wysokość tej składki nie z rzeczywistym przychodem, lecz z kwotą 60% średniego wynagrodzenia za poprzedni kwartał. W efekcie taką samą składkę dodatkową muszą opłacać osoby, które w określonych miesiącach nie uzyskują żadnych dodatkowych przychodów i osoby uzyskujące przychody poniżej tej kwoty.

    Zaskarżone przepisy w sposób szczególnie dotkliwy uderzają osoby niepełnosprawne. Wynika to stąd, że warunkiem udzielenia pożyczki dla osób niepełnosprawnych na utworzenie specjalnego stanowiska pracy jest rozpoczęcie działalności gospodarczej. Niepełnosprawni nie mogą w dowolnym czasie zrezygnować z prowadzonej działalności gospodarczej bez konieczności natychmiastowego zwrotu pożyczki udzielonej na ten cel. W razie działalności przynoszącej znikomy dochód lub przynoszącej jedynie straty, z otrzymywanej renty spłacają, zatem pożyczkę i pokrywają straty, a nadto płacą kolejną składkę na ubezpieczenie zdrowotne, do którego mają prawo już z tytułu składki odprowadzanej od renty. Ponieważ prawie dwuletnie próby Rzecznika zmierzające do uchylenia kwestionowanej normy nie przyniosły rezultatów - skierował on wniosek do Trybunału.

    W związku z zarządzeniem na dzień 8 października 2000 r. wyborów Prezydenta RP, Rzecznik w wystąpieniu z dnia 26.07.2000 r. skierowanym do Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej zwrócił uwagę na potrzebę podjęcia przez zarządy gmin i miast działań, które zapewnią osobom niepełnosprawnym warunki dostępu do lokali wyborczych i skorzystanie przez nie z przysługującego im czynnego prawa wyborczego. Doświadczenia z poprzednich wyborów wskazują, bowiem, że ze względu na usytuowanie lokali wyborczych osoby ze schorzeniami narządu ruchu nie zawsze mogły wziąć w nich udział. Kopię wystąpienia Rzecznik przesłał do wiadomości Prezesowi Rady Ministrów, który pismem z dnia 31.07.2000 r. przekazał ją Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji. Minister powiadomił Rzecznika, że z informacji przekazanych przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, Państwowa Komisja Wyborcza w ramach podejmowania działań związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem wyborów Prezydenta RP, wystosowała pismo do organów administracji samorządowej z apelem o powszechne działania mające na celu zapewnienie osobom niepełnosprawnym skorzystanie z prawa głosowania, między innymi poprzez właściwe lokalizowanie miejsc głosowania, wyposażenie wejść w podjazdy oraz ułatwienie dojazdu. Wizytacja przez pracowników Biura RPO 20 lokali wyborczych w Warszawie i miejscowościach podwarszawskich wykazała, że nie więcej niż 25% z nich była łatwo dostępna dla osób niepełnosprawnych i zaawansowanych wiekowo. Stwierdzono, że dostęp do niektórych lokali wyborczych był dla tych osób w zasadzie niemożliwy. W tej sytuacji Rzecznik ponownie wystąpił do Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej i - informując go o wyniku wizytacji - zwrócił się o podjęcie bardziej intensywnych działań w omawianym zakresie. Przewodniczący PKW w odpowiedzi poinformował Rzecznika, że ze względu na krótki okres, jaki został do przeprowadzenia wyborów, Komisja nie była w stanie podjąć zdecydowanych działań, co do zmiany siedzib obwodowych komisji wyborczych na bardziej dostępne dla osób niepełnosprawnych. Jednocześnie Przewodniczący poinformował, że Komisja zwróciła się do Komisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów Ordynacji wyborczych do Sejmu i Senatu oraz o zmianie ustawy o wyborze Prezydenta RP o nałożenie ustawowego obowiązku na organy samorządu terytorialnego wyznaczania siedzib obwodowych komisji wyborczych w budynkach łatwo dostępnych dla osób niepełnosprawnych oraz o ustawowe odstąpienie od bezwzględnego wymogu osobistego głosowania w lokalu wyborczym stworzenie możliwości, w ściśle określonych przypadkach, głosowania przez pełnomocnika.

    Dostęp do obiektów publicznych interesował Rzecznika nie tylko w związku z realizacją praw wyborczych osób niepełnosprawnych. W dniu 21.09.2000 r. Rzecznik wystąpił do Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie dostosowania do potrzeb tej grupy siedzib obiektów publicznych.

    Liczne kierowane do Rzecznika skargi opisują sytuacje, w których osoby niepełnosprawne ze względu na bariery architektoniczne nie mają dostępu do wielu urzędów i instytucji, takich jak np. urzędy skarbowe, oddziały ZUS, ośrodki pomocy społecznej oraz siedziby organów władz samorządowych i administracji rządowej. Rzecznik wskazał, iż stan taki jest sprzeczny z przepisami obowiązującego od sześciu lat Prawa budowlanego i zwrócił się o zbadanie przedstawionej sprawy oraz podjęcie działań dla realizacji obowiązujących we wskazanym zakresie przepisów. Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych napisał, że w kraju jest wiele obiektów budowlanych zrealizowanych na podstawie pozwoleń na budowę wydanych przed 1981 r., tj. przed datą, od której obowiązują akty prawne, nakładające na inwestorów obowiązek uwzględniania potrzeb osób niepełnosprawnych nie tylko przy realizacji nowych inwestycji, ale również w przypadku podjęcia modernizacji obiektów istniejących. Wiąże się to jednak z dużymi kosztami, na które nie zawsze stać instytucje znajdujące się w nieprzystosowanym budynku. W pełni dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych obiekty starego budownictwa będą pojawiać się stopniowo - w miarę możliwości finansowych poszczególnych instytucji, wraz z prowadzonymi robotami budowlanymi.

    Rzecznik wystąpił w dniu 19.09.2000 r. do Ministra Łączności w sprawie ograniczenia ulg dla osób niepełnosprawnych w opłatach za dostęp i korzystanie z sieci telekomunikacyjnej przez ustawę z dnia 21.07.2000 r. - Prawo telekomunikacyjne. Ustawa nie przewiduje prawa osób niepełnosprawnych do ulg w opłacie za zainstalowanie telefonu oraz w miesięcznej opłacie abonamentowej, co oznacza odebranie przysługujących dotychczas inwalidom przywilejów. Minister Łączności odpisał, że zgodnie z postanowieniem art. 47 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych istnieją możliwości dofinansowania działalności zmierzającej do niwelowania barier w komunikowaniu się osób niepełnosprawnych.

    Rzecznik wystąpił do Wiceprezesa Rady Ministrów - Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie nieprawidłowości w realizacji przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych programów pomocy ,,Komputer dla Homera" i ,,Pegaz". Z otrzymywanych przez RPO skarg wynika, że zakwalifikowane w 1999 r. wnioski o pożyczki, których realizacja z braku środków przesunięta została na rok 2000, są rozpatrywane ponownie, według nowych zasad i załatwiane odmownie lub na mniej korzystnych warunkach. Sekretarz Stanu w Ministerstwie wyjaśnił, że obecnie funkcjonujące programy są programami nowymi i ich założenia są inne niż obowiązujące w programach z 1999 r. Niemniej Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zobowiązany był do powiadomienia o konieczności uaktualnienia wniosków tych uczestników programu, którzy pomimo pozytywnej opinii komisji - z uwagi na brak środków - nie otrzymali pożyczki w 1999 r. Podjęte zostały czynności mające na celu wyjaśnienie przez Zarząd PFRON spraw poruszonych przez Rzecznika, w szczególności dotyczących liczby osób, których wnioski złożone w roku 1999 zostały przeniesione do realizacji w roku 2000, aktualności tych wniosków oraz kwoty niezbędnej na ewentualną ich realizację. Po uzyskaniu informacji z PFRON Minister odrębnym pismem powiadomi Rzecznika o zajętym stanowisku. Rzecznik zwrócił się też do Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie zasad korzystania z pomocy PFRON w zakupie sprzętu komputerowego dla osób niepełnosprawnych. Z wpływających skarg wynika, że z pomocy tej wyłączone są osoby w wieku emerytalnym. Rzecznik wskazał, że z jednej strony osoby te niejednokrotnie chcą pracować lub nadal pracują zawodowo, z drugiej zaś - część programów pomocowych skierowana jest na umożliwienie osobom niewidomym swobodnego komunikowania się, nauki, dostępu do dóbr i usług oraz rehabilitacji. Mechaniczne wprowadzenie kryterium wieku aktywności zawodowej ogranicza lub uniemożliwia, w ocenie RPO, realizację w ramach wskazanych programów PFRON ich funkcji rehabilitacji społecznej. Rzecznik zwrócił się o zmodyfikowanie kryteriów udzielania pomocy osobom niepełnosprawnym w ramach programów komputeryzacyjnych.

    Rzecznik wystąpił do Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie kryteriów kwalifikowania osób niepełnosprawnych na turnusy rehabilitacyjne wskazując, że wobec niedoboru środków na dofinansowanie turnusów szczególnie istotne staje się wprowadzenie obiektywnych i merytorycznych kryteriów kwalifikacji. Z tego względu wątpliwości RPO budzi wprowadzenie stricte formalnego wymogu złożenia wniosku o turnus rehabilitacyjny do 17.III.2000 r. Nie jest również zrozumiały próg dochodu netto na osobę w wysokości 1670 zł, o którym jest mowa w skardze grupy rodziców dzieci niepełnosprawnych. Minister Pracy i Polityki Społecznej poinformował, że zadanie w zakresie dofinansowania uczestnictwa osób niepełnosprawnych w turnusach rehabilitacyjnych realizowane jest przez powiatowe centra pomocy rodzinie. W związku z sygnałami o nieprawidłowościach w stosowaniu przez centra ustalonych kryteriów kwalifikacji opracowany został program celowy Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych pod nazwą ,,Atena". Program ten, zatwierdzony do realizacji przez Radę Nadzorczą PFRON, przewiduje m.in. szkolenia dyrektorów i pracowników centrów, w tym w zakresie rehabilitacji społecznej. Realizacja programu rozpocznie się w bieżącym roku.

    Kwestie dostępu do świadczeń zdrowotnych przez osoby niepełnosprawne omówione zostały w rozdziale dotyczącym ochrony zdrowia, a realizacja prawa do nauki przez niepełnosprawne dzieci - w rozdziale o ochronie praw w stosunkach z administracją lokalną.

Problemy Osób Niepełnosprawnych

Ostatnia modyfikacja: luty, 2006 www.kodeki.org/?17iuk4bgjfekeio0018d5
[kliknij na link aby do mnie napisac]

Najlepiej oglądać używając wersji 5.0 lub nowszej i rozdzielczości 

Copyright: ,,Problemy Osób Niepełnosprawnych” 1998 - 2006