GIPS nr 80

G I P S
GAZETA INFORMACYJNA POMOCY SPOŁECZNEJ
http://www.idn.org.pl./gips
Nr 80 Kwiecień 1998
Wydawca: Wojewódzki Zespół Pomocy Społecznej w Warszawie,
00-717 Warszawa, ul. Czerniakowska 44, tel. 40-29-93, 41-20-83 do 87 w.230
Współpraca: Polskie Towarzystwo Pracowników Socjalnych
Oddział w Warszawie

Z okazji Świąt Wielkanocnych
Życzenia spokoju, szczęścia, Smacznego Jajka
Wesołego Śmigusa Dyngusa i ciepłej wiosny
składa
Redakcja GIPS-u.

W imieniu Prezydium Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Pracowników Socjalnych uprzejmie informujemy, że zgodnie z uchwałą Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Pracowników Socjalnych podjętą na podstawie 28 ust. 1 pkt. 10 Statutu PTPS w dniu 19 czerwca 1998 roku zostanie zwołany III Zwyczajny Zjazd Krajowy PTPS w Warszawie.

Zorganizowanie Zjazdu Krajowego powinno być poprzedzone zwołaniem Zjazdów Wojewódzkich w okresie kwiecień - maj 1998 roku. Opracowane zostały zasady organizowania Zjazdu Wojewódzkiego.

Do oddziałów wojewódzkich zostały przesłane informacje dotyczące Zjazdu Krajowego wraz ze statutem PTPS oraz Kodeksem Etycznym.

Rozpoczęła pracę Komisja Zjazdowa. We wszystkich sprawach związanych ze zjazdem należy kontaktować się z sekretarzem Zarządu Głównego PTPS p. Marylą Jarzęcką tel. (0-22) 628-07-12, tel. komórkowy 0-601-29-53-30.

Zarząd Główny kilkakrotnie podejmował próby zmierzające do zwołania Zjazdu. Działania takie z różnych przyczyn okazywały się nieskuteczne.

Ostatnie lata wypełniła realizacja bieżących zadań zawodowych, rozwój zawodowych służb społecznych, zwiększenie oferty pomocy społecznej oraz doskonalenie metod pracy socjalnej i warsztatu pracownika socjalnego. Wykonywaniu obowiązków zawodowych towarzyszyły zasady etyczne określone w kodeksie etycznym pracownika socjalnego. To nasz niewątpliwy zawodowy dorobek.

Ponad 7-letnie doświadczenie w funkcjonowaniu pomocy społecznej w nowym systemie organizacyjnym, prawnym i finansowym, sprzyja refleksji dotyczącej dalszych kierunków rozwoju pomocy społecznej w Polsce, jej roli i miejsca w naszym społeczeństwie. Jesteśmy w przededniu reformy administracyjnej kraju. Następuje redefinicja roli państwa w sferze socjalnej.

W dniach 28-29 kwietnia bieżącego roku w Sali Kolumnowej Sejmu RP odbędzie się konferencja na temat "Miejsce i rola pomocy społecznej w naszym społeczeństwie". Organizatorami konferencji jest Rada Pomocy Społecznej przy Ministrze Pracy i Polityki Socjalnej we współpracy z Fundacją Pomoc Społeczna SOS. Patronat nad konferencją sprawuje Minister Pracy i Polityki Socjalnej oraz Marszałek Sejmu.

Zasadniczym celem konferencji jest próba uzyskania consensusu w sprawie kierunków zmian w pomocy społecznej.

Nadchodzące miesiące będą bez wątpienia bardzo ważne dla pomocy społecznej. Troską nas wszystkich jest poszukiwanie najlepszych rozwiązań z punktu widzenia ich efektywności i skuteczności w rozwiązywaniu problemów społecznych, kierując się zasadą dobra tych, którzy naszej pomocy potrzebują.

Pozwalamy sobie wyrazić nadzieję, że włączycie się w przygotowania do Zjazdu Krajowego obdarzając mandatem delegatów, którzy będą nas reprezentować w Zarządzie Głównym i władzach PTPS.

- to temat Międzynarodowej Konferencji Naukowej, na którą zapraszają Krakowski Oddział Krajowego Towarzystwa Autyzmu oraz Katedra Psychologii Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie. Konferencja, zorganizowana w ramach obchodów Europejskiego Tygodnia Autyzmu, odbędzie się w dniach 1-3 grudnia 1998 roku w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie.

W ramach ogólnego tematu konferencji proponujemy pięć szczegółowych zagadnień:

Zapraszamy do udziału Profesjonalistów oraz Rodziców. Prosimy o podzielenie się doświadczeniami oraz trudnościami w pracy, a także wychowaniu osób autystycznych. Przewidujemy wystąpienia w formie referatu (15 min.), doniesienia (10 min.), plakatu lub warsztatu.

Zgłoszenia zawierające temat oraz deklarowaną formę wystąpienia prosimy przesłać do 15 marca 1998 roku, na adres: Katedra Psychologii WSP 30-084 Kraków, ul. Podchorążych 2, tel. (0-12) 637-47-77 w. 332, fax (0-12) 637-22-43, z dopiskiem ,,Autyzm''.

Planujemy wydanie materiałów konferencyjnych w formie publikacji książkowej, dlatego prosimy o nadesłanie tekstu wystąpienia (10 stron) wraz z dyskietką (w formacie Word for Windows) na adres Katedry Psychologii WSP w Krakowie do 30 czerwca 1998 roku.

Opłatę wpisową w wysokości 50 zł prosimy wpłacić do 30 września 1998 roku na konto Krakowskiego Oddziału KTA:

Bank Depozytowo-Kredytowy w Lublinie
II Oddział Kraków, ul. Szpitalna 15
10701193-11123-2221-100, z dopiskiem ,,Autyzm''.

W drugiej połowie marca odbyło się w Biurze Porad Obywatelskich przy ul. Gałczyńskiego 3 w Warszawie spotkanie z Panem Mieczysławem Wasilewskim - doradcą pracującym w angielskim biurze porad obywatelskich w Sherborne. Dzięki zaproszeniu Kierownika warszawskiego BPO - Pani Iji Ostrowskiej, osoby zainteresowane mogły zapoznać się z systemem pracy wolontariuszy w Anglii jak również z zasadami funkcjonowania angielskiego biura porad obywatelskich na przykładzie biura, w którym od wielu lat jako wolontariusz pracuje przebywający gościnnie w Polsce Pan Mieczysław Wasilewski.

Gość z Wielkiej Brytanii jest członkiem angielskiej organizacji BESO (British Executive Service Overseas) zrzeszającej osoby będące na emeryturze, posiadające wysokie kwalifikacje w jakiejś dziedzinie i - przede wszystkim - pragnące pomagać innym. BESO jest niejako organizacją elitarną, jej członkami są przede wszystkim specjaliści, często emerytowani biznesmeni, którzy za pośrednictwem BESO wyjeżdżają do różnych krajów pomagać organizacjom potrzebujących takich właśnie specjalistów. Członkowie BESO działają między innymi w Zambii, Zimbabwe, Albanii, Ekwadorze, Wietnamie, Etiopii a także w Rosji. W organizacji tej działa obecnie ok. 3000 osób, przy czym dla wszystkich jest to działalność wolontarystyczna. Organizacja BESO pokrywa koszty wyjazdu oraz koszty utrzymania podczas pobytu w danym kraju, jej członkowie nie otrzymują jednak żadnego wynagrodzenia za pracę wykonywaną przez kilka tygodni w innym kraju.

Inną organizacją zrzeszającą wolontariuszy, o nieco odmiennych jednak założeniach jest angielskie Centrum Wolontariatu. Organizacja ta zrzesza wszystkie osoby pragnące być wolontariuszami. Centrum Wolontariatu w Anglii posiada swoje lokalne Centra we wszystkich większych miastach. W działalność wolontarystyczną angażuje się co roku ok. 23 mln osób, z tego większość zajmuje się kwestowaniem - ten typ działań jest w Anglii bardzo popularną formą działalności społecznej; część wolontariuszy pracuje na rzecz społeczności lokalnych, część działa w komitetach obywatelskich, inni odwiedzają osoby przebywające w różnego typu placówkach opiekuńczo-leczniczych, jeszcze inni zajmują się rzecznictwem, poradnictwem i konsultacjami. Przeciętnie wolontariusze poświęcają pracy wolontarystycznej 3 godziny miesięcznie.

Filarem angielskiego Biura Porad Obywatelskich są właśnie wolontariusze. Zanim jednak rozpoczną pracę w Biurze muszą zapoznać się z jego założeniami ideologicznymi i zasadami praktycznymi, które dotyczą głównie obszarów o problematyce etycznej. Jedną z zasad jest np. bezstronność, tymczasem wiele osób posługuje się stereotypami, także uprzedzenia rasowe są w Anglii dużym problemem, tymczasem każda porada udzielona w biurze musi być udzielona bezstronnie i jednakowo życzliwie, w żadnym razie jej jakość nie może być zdeterminowana osobistymi uprzedzeniami doradcy. Dlatego każdy wolontariusz rozpoczynający swą działalność w Biurze poddawany jest dyskretnej obserwacji w zakresie jego stosunku do różnego typu klientów. Jeśli kierownik biura uzna, iż kandydat posiada predyspozycje osobowościowe do pracy w Biurze, rozpoczyna się sześciomiesięczne szkolenie wolontariusza, by mógł stać się samodzielnym doradcą. Szkolenie nie jest specjalnie intensywne czy obciążające. Wolontariusz przychodzi w tym okresie do Biura raz na tydzień na ok. 2 godziny, gdzie jego "instruktor" wyjaśnia szczegółowo system i zasady pracy Biura.

Pierwszą kwestią jest istota kontaktu z klientem. Kontakt ten powinien być życzliwy, w żadnym wypadku nie może charakteryzować się symptomami pośpiechu czy powierzchowności w sposobie podejścia do problemu. Klient musi mieć możliwość swobodnego wypowiedzenia się, nawet w przypadku, gdy robi to w sposób zawiły a czasem mało zrozumiały. Doradca musi być niezwykle cierpliwy i empatyczny, powinien tworzyć atmosferę relaksu, by wspólny sposób podchodzenia do problemu był w miarę możliwości nacechowany spokojem i rozwagą. Po nawiązaniu porozumienia z klientem, a także rozpoznaniu problemu doradca powinien upewnić się, czy jego sposób postrzegania problemu jest taki sam jak klienta, czyli powinien dociec, czy obie strony dobrze się zrozumiały i dopiero wtedy może przystąpić do sprawdzania, jakimi dysponuje informacjami w zakresie dotyczącym problemu klienta. Informacje te przekazuje zainteresowanemu, po czym wspólnie ustalają ewentualny dalszy plan działań indywidualnych klienta i - co się czasem zdarza - "wspomagających" - Biura. Jeśli problem przekracza zakres działań Biura, np. klient potrzebuje wsparcia psychologicznego - wówczas kierowany jest do odpowiednich placówek czy instytucji, gdzie może uzyskać dalszą, specjalistyczną pomoc.

Każdy wolontariusz uczestniczy dodatkowo prócz spotkań w Biurze w dwu- lub trzydniowych szkoleniach grupowych dla wszystkich wolontariuszy Biura. Kiedy zaś zostaje doradcą, podpisuje kontrakt wolontarystyczny z Biurem i rozpoczyna pracę w określonych kontraktem godzinach.

Kluczem do sprawnego sposobu funkcjonowania angielskiego Biura Porad Obywatelskich jest jego System Informacyjny. Powstawał on od czasów II wojny światowej w poszczególnych Biurach na terenie Anglii, w końcu skonstruowano Centralę, gdzie wszelkie informacje zostały uporządkowane w sposób jasny i zrozumiały. Fenomen Systemu Informacyjnego polega na wyłonieniu i uporządkowaniu haseł poprzez pryzmat najczęściej spotykanych problemów. Tak więc poszczególne ustawy i przepisy interpretowane są i zapisywane w odniesieniu do odpowiedniego typu zagadnienia; tym sposobem informacje ułożone są problemowo, np. problemy rodzinne (tutaj wyróżnione są poszczególne typy problemów), problemy finansowe (także z wszystkimi spotkanymi wariantami), problemy zasiłkowe, problemy mieszkaniowe itd. Pod tymi hasłami podane są wszelkie możliwości rozwiązań większości problemów danego typu.

Podstawowe kategorie problemów, z którymi najczęściej spotykają się doradcy w angielskim Biurze Porad Obywatelskich to sprawy zasiłkowe (30%), następnie konsumenckie i finansowe (17%), mieszkaniowe (10%), sądowe (10%), rodzinne (7%), podatkowe (3%) oraz inne (12%).

Powstała w lutym 1998 roku z inicjatywy osób realizujących Projekt Sieci Demokratycznej - 3 letni program wspierania NGOs finansowany przez USAID. Podstawowym celem Akademii jest zachęcanie przedsiębiorców do finansowania inicjatyw społecznie użytecznych, popularyzację pożytków płynących z dobroczynności, oraz wspierania działań filantropijnych poprzez poradnictwo.

Centrum Rozwoju Funduszy Lokalnych w Polsce będzie pomagać środowiskom lokalnym w tworzeniu funduszy lokalnych poprzez pośrednictwo w dokapitalizowaniu budowanych przez te środowiska funduszy kapitałowych, doradzać w planowaniu strategii i w zakresie procedur grantowych. Ponadto Centrum zajmie się organizowaniem szkoleń w dziedzinie zarządzania finansami, pozyskiwania funduszy, współpracy z mediami, promocji i reklamy.

Biuro Obsługi Darczyńców prowadzić będzie poradnictwo dla przedsiębiorców w zakresie korzyści wynikających z uwzględnienia w strategiach marketingowych firm wspierania inicjatyw społecznych, ulg podatkowych, oraz wprowadzania procedur skutecznego i efektywnego finansowania organizacji pozarządowych. Ponadto Biuro podejmie działalność badawczą i informacyjną na temat sposobów finansowania inicjatyw społecznych, a także będzie pośredniczyć w nawiązywaniu współpracy pomiędzy biznesem a inicjatywami społecznymi.

Forum Donatorów będzie miejscem spotkań instytucji i osób prowadzących działalność dobroczynną, służącym wymianie doświadczeń i informacji, promocji najciekawszych inicjatyw filantropijnych oraz lobbingu na rzecz nowych rozwiązań prawnych.

Fundacja Pomocy Matematykom i Informatykom Niesprawnym Ruchowo
Komputerowe Laboratorium Inwalidów Ruchu KLABIR
00-818 Warszawa, ul. Twarda 51/55,
tel. (0-22) 6978-784, 654-75-51, telefaks (0-22) 6978-786
e-mail: fpmiinr@idn.org.pl, http://www.idn.org.pl

Informacje podawane w tej rubryce pochodzą z gazet, radia, telewizji oraz od stowarzyszeń i osób prywatnych zajmujących się pomocą potrzebującym. Bank jest otwarty dla wszystkich, również w zgłaszaniu przydatnych informacji. Nasz telefon: 695-78-86.

Dzięki staraniom władz dzielnicy Praga Południe i przy pomocy finansowej Wojewódzkiego Zespołu Pomocy Społecznej, w budynku przy ul. Walecznych 59, od początku br. działają 3 placówki pomocy społecznej:

Filia Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Praga Południe - przeniesiona z ul. Grochowskiej 259a, gdzie z powodu złych warunków lokalowych dalsza działalność byłaby utrudniona,

Dzienny Dom Pomocy Społecznej - nowy ośrodek wsparcia dla osób starszych, zapewniający całodzienną opiekę, posiłki i zajęcia kulturalno-oświatowe.

Od 1996r. działalność kontynuuje Centrum Dziecka i Rodziny - prowadzone przez Fundację "Dzieci Niczyje" - specjalistyczna placówka niosąca pomoc dzieciom i rodzinom - ofiarom przemocy.

Organizacje pozarządowe pracujące na rzecz dzieci i młodzieży oraz szkoły, mogą w ramach konkursu, otrzymać dotacje finansowe na realizację własnych projektów.

Fundacja Stefana Batorego we współpracy z Polską Fundacją Dzieci i Młodzieży ogłasza konkurs Młodzież i Edukacja.

Celem konkursu jest pobudzenie aktywności młodzieży i umożliwienie jej samodzielnego realizowania własnych pomysłów, a także unowocześnienie procesu nauczania i wzbogacenie pozalekcyjnej oferty edukacyjnej.

W ramach konkursu - fundacje, stowarzyszenia, szkoły i inne organizacje pracujące z młodymi ludźmi - mogą ubiegać się o dotacje na projekty adresowane do uczniów szkół podstawowych i średnich oraz nauczycieli.

- edukacją obywatelską i ekonomiczną,
- edukacją ekologiczną oraz zdrowotną,
- pomocą dla uczniów mających kłopoty z nauką,
- wprowadzeniem innowacji pedagogicznych,
- profesjonalnym szkoleniem nauczycieli i pedagogów.

Dotacje nie będą przyznawane na: etaty, inwestycje trwałe (np. zakup sprzętu, remonty), wyjazdy zagraniczne, wyjazdy wakacyjne, stypendia.

Terminy składania wniosków: 30 kwiecień 1998r. na działania rozpoczynające się od 15 lipca 1998r. oraz 31 październik 1998r. na działania rozpoczynające się od stycznia 1999r.

Organizacje, które zdecydują się zwrócić o dotację, prosimy o czytelne i zwięzłe wypełnienie formularza - wniosku o dotację (do odebrania w Polskiej Fundacji Dzieci i Młodzieży przy ul. Jasnej 22, II p. pok. 200, tel.826-44-73/4 lub w Wydziale Pomocy Społecznej i Zdrowia Gminy Warszawa - Centrum przy ul. Niecałej 2, pok. 24, tel. 695-78-86).

* kopię statutu lub innej podstawy prawnej działania organizacji,
* bilans za rok 1997,
* kopię sprawozdania rocznego lub innej informacji o dotychczasowym działaniu organizacji.

Kwota, o którą zwraca się organizacja we wniosku o dotację nie może przekroczyć 6.000 zł. Preferowane będą projekty, które mają kilka źródeł finansowania.

Zarząd Fundacji im. Stefana Batorego - we współpracy z Bankers Trust (Nowy York) - ustanawia nagrodę dla polskiej organizacji pozarządowej, która w roku 1997 wniosła istotny wkład w działania na rzecz wspólnego dobra i współtworzenia społeczeństwa obywatelskiego. Nagrodę może otrzymać polska organizacja pozarządowa, posiadająca osobowość prawną, działająca zgodnie z obowiązującym prawem.

Podstawowymi kryteriami przyznawania nagrody są: jasna strategia i innowacyjność działań, właściwe zarządzanie, współdziałanie ze środowiskiem lokalnym (np. z organizacjami różnego typu, samorządem, administracją publiczną), współdziałanie z wolontariuszami. Kandydatów do nagrody mogą zgłaszać: instytucje, organizacje i osoby prywatne. Kandydaci muszą wyrazić zgodę na zgłoszenie ich kandydatury.

Regulamin nagrody oraz formularz zgłoszenia można uzyskać w biurze Fundacji im. Stefana Batorego przy ul. Flory 9, 00-586 Warszawa,
tel. (0-22) 621-81-90, fax (0-22) 622-12-80,
e-mail: pkoncz@batory.org.pl,
strona w Internecie: http://www.batory.org.pl

Podobnie, jak w latach ubiegłych, również w bieżącym roku odbywać się będzie rekrutacja na 3-letnie wyższe studia zawodowe o specjalności,,praca socjalna'' kończące się licencjatem i dające status wyższego wykształcenia akademickiego. Istnieje możliwość kontynuowania tych studiów na poziomie magisterskim. Jedynie w Wyższej Szkole Pedagogiki Specjalnej, w w/w toku studiów, studenci przygotowani są nie tylko do zawodu pracownika socjalnego, ale także do zawodu organizatora (menedżera) pracy socjalnej. Studia o specjalności "praca socjalna" odbywają się zarówno w trybie dziennym, jak i zaocznym. Są to studia dla pracowników socjalnych bez wyższego specjalistycznego wykształcenia, dla osób które chcą podnieść swoje kwalifikacje zawodowe, jak również dla tych, którzy chcą zdobyć zawód atrakcyjny na rynku pracy. Informacje o szczegółowym terminie dostarczenia dokumentacji i egzaminów można będzie uzyskać w Dziekanacie, telefon: 822-32-35, centrala: 822-16-31 do 33 - studia dzienne, studia zaoczne, telefon: 611-97-24. Stosowną dokumentację na studia należy składać w maju.

Najważniejszym kryterium decydującym o przyjęciu na studia będzie wynik rozmowy kwalifikacyjnej, podczas której Komisja Egzaminacyjna będzie dążyć do poznania motywów studiowania na tej specjalności. Studenci mieszkający poza Warszawą, zarówno dzienni jak i zaoczni, będą mogli skorzystać z akademika.

Organizacje pozarządowe w wielu krajach wspomagają państwo w realizacji jego konstytucyjnych zadań, szczególnie dotyczących praw socjalnych. W Niemczech, Holandii czy Wielkiej Brytanii średnio ponad 50% wszystkich usług, jakie administracja publiczna ustawowo zobowiązana jest zagwarantować obywatelom, realizowanych jest w ramach tzw. kultury kontraktu, a więc w oparciu o spójne mechanizmy realizacji tych zadań przez jednostki niepubliczne. W Polsce przekazywanie obowiązków państwa - w rozumieniu władzy centralnej i wojewódzkiej - umożliwia i reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z 29 lipca 1997r., które jednak w żaden sposób nie odnosi się do jednostek samorządu terytorialnego (gmin) i ich współpracy z organizacjami pozarządowymi.

Wypracowanie takiego mechanizmu przez samorząd terytorialny jest koniecznością, gdyż odbiorcą usług państwa, samorządu czy organizacji pozarządowych jest zawsze obywatel, któremu przysługują takie same prawa, niezależnie od tego, kto świadczy mu pomoc. Dlatego administracja państwowa i samorządowa powinna raczej koncentrować się na planowaniu i zagwarantowaniu dostępności odpowiednich usług społecznych, natomiast ich realizacją powinny zająć się głównie podmioty niepubliczne, w tym organizacje pozarządowe. Decydujące znaczenie ma również zasada pomocniczości, będąca jedną z zasad ujętych w Traktacie z Maastricht. Decentralizacja polityki społecznej i różnorodność jej realizatorów będzie niezwykle pomocne przy przyjmowaniu nas do Unii Europejskiej. Podstawą, która wyznacza ten kierunek jest też Preambuła Konstytucji RP, zgodnie z którą "ustanawiamy Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej jako prawa podstawowe dla państwa oparte na zasadzie pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot".

Czy istnieje realna szansa na wprowadzenie zasad współdziałania władz lokalnych z tak ważnym partnerem społecznym, jakim są organizacje pozarządowe? Wciąż bowiem widać, że dla obu stron jakikolwiek kontakt lub wsparcie jest równoznaczne ze współpracą i to najczęściej "partnerską". Opiera się ona jednak głównie na uznaniowości i interpretacji przepisów ze strony przedstawicieli władz, a nie na obiektywnych, znanych wszystkim zainteresowanym procedurach i kryteriach merytorycznych. Takie standardy postępowania występują jedynie w ramach instytucjonalnej współpracy realizowanej przez władze lokalne niektórych gmin, które uchwaliły (opracowane razem z organizacjami pozarządowymi) prawo lokalne regulujące w sposób systemowy zasady uzyskiwania środków finansowych, określające prawa i obowiązki obu partnerów oraz inne formy wsparcia wzajemnego.

Jednak bieżąca funkcjonowanie tego typu programów współpracy samorządu i organizacji pozarządowych w sferze usług społecznych pokazało nie tylko ich głęboki sens, ale i pewne ograniczenia. Brak jednoznacznych procedur powoduje, że zakres realizacji programów jest węższy niż formalne zapisy, a odmiennie interpretowane w poszczególnych gminach przepisy prawa uniemożliwiają stosowanie różnorodnych form współpracy. Dlatego też kilka samorządów już współpracujących instytucjonalnie z organizacjami pozarządowymi, jak też zamierzających tego typu współpracę zainicjować postanowiło, przy pomocy Programu Umbrella, wspólnie wypracować wariantowe modele funkcjonowania otwartego dla podmiotów niepublicznych rynku usług społecznych. Temu służy realizowany od października 1997r. w Łęcznej, Tarnowie, Poznaniu, Gdańsku i Warszawie "Pilotażowy program kontraktacji usług organizacji pozarządowych przez samorząd terytorialny".

Jednym z efektów Programu będzie opracowanie pełnej oferty instrumentów współpracy pomiędzy sektorem pozarządowym i samorządem, w tym pakietu niezbędnych wzorów dokumentów i procedur. Gminy, zarówno uczestniczące w Programie, jak i wszystkie inne zainteresowane będą mogły wybrać i zastosować te narzędzia współpracy, które najbardziej odpowiadają ich lokalnej specyfice. Oferta ta dotyczyć będzie zarówno metod zawierania przez samorząd i organizacje pozarządowe kontraktów na realizację określonych usług ("kultura kontraktu"), zasad udzielania z budżetu gminy dotacji dofinansowujących realizowane przez organizacje projekty, jak też zalecenia dotyczące sposobów współpracy samorządu z organizacjami infrastruktury sektora pozarządowego. Do innych oczekiwanych rezultatów Programu zaliczyć należy przekazanie doświadczeń innych krajów europejskich, opracowanie podręcznika metodycznego poświęconego kontraktowaniu oraz wdrożenie pilotażowych kontraktów w wybranych sferach działań społecznych i ich weryfikację.

"Kultura kontraktu" nawet w krajach europejskich jest stosunkowo nowym zjawiskiem. Jednak nawet tak świeże doświadczenie dowiodło, że kontrakty są lepsze, w znaczeniu merytorycznym i finansowym, niż większość dotychczasowych - najczęściej nieformalnych - związków organizacji pozarządowych i administracji publicznej. Gwarantują bowiem, że dana usługa będzie adekwatnie zdefiniowania i zestandaryzowana, określone zostaną spodziewane po niej efekty, wprowadzają również bieżącą kontrolę (monitoring) i ewaluację wykonania zadania.

W Warszawie Program Kontraktowania realizuje Gmina Warszawa-Centrum i Zarząd m.st. Warszawy, BORIS oraz UNDP/Umbrella Project. Osoby zainteresowane projektem proszone są o kontakt ze Zbigniewem Wejcmanem z BORIS (telefax 838-39-82, 838-26-72).

Pieniądze są tym elementem, który zawsze wzbudza największe emocje wśród organizacji pozarządowych. Temat "Zdobywanie funduszy" przyciąga jak magnes największą ilość ludzi - i to zarówno na szkoleniach, jak i na konferencjach. Wydaje nam się, że ktoś odkryje przed nami tajemnicę, która sprawi, że jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki znikną wszelkie nasze problemy finansowe. Warto jednak uświadomić sobie, że działamy w organizacjach pozarządowych, a więc w organizacjach niezależnych od administracji rządowej i samorządowej. Wolność zrzeszania się to między innymi wolność wyboru problemów, którymi chcemy się zajmować, a także wolność wyboru metod, jakimi chcemy to robić. Ta niezależność ma jednak swoją cenę - brak stałych źródeł finansowania i konieczność ciągłego ich poszukiwania.

Bardzo wielu z nas sobie tego nie uświadamia. Robimy wiele rzeczy - prowadzimy noclegownie dla bezdomnych, organizujemy wakacje dla ubogich dzieci, prowadzimy zajęcia terapeutyczne i wydaje nam się, że we wszystkich tych ważnych działaniach przeszkadza nam jedynie jeden fakt - stale musimy borykać się z problemami finansowymi. Ciągłe szukanie funduszy traktujemy jak "dopust boży". Zajmuje nam to dużo czasu i odrywa od naszych najważniejszych zajęć. Jeżeli tylko uda nam się zdobyć jakieś pieniądze, szybko wracamy do naszych podstawowych zadań. Staramy się nie myśleć o pieniądzach aż do momentu, kiedy okazuje się, że nasza sakiewka jest pusta i znów musimy odłożyć naszą działalność i zająć się tą "zajmującą jedynie nasz czas i odciągającą nas od naszych najważniejszych zadań" czynnością, jaką jest zdobycie pieniędzy. Kiedy tylko je zdobędziemy, natychmiast powracamy do naszych codziennych zadań i w ten sposób koło się zamyka.

Często zazdrościmy instytucjom rządowym i samorządowym, które mają zapewnione fundusze. Nie muszą niczego robić, aby je uzyskać. Pamiętajmy jednak, że instytucje te niewiele mogą powiedzieć przy ich wydawaniu. Na tym polega nasza przewaga. Mamy samodzielność, ale nie mamy pieniędzy - administracja ma pieniądze, ale nie ma samodzielności w ich wykorzystaniu. To jest jedna z fundamentalnych różnic pomiędzy sektorem pozarządowym a publicznym. Wybór należy do nas. Jeżeli wybraliśmy sektor pozarządowy, to przyjęliśmy na siebie wszystkie konsekwencje, jakie niesie ze sobą ta przynależność. Brak funduszy to co prawda cena, którą płacimy, ale jest to także wyznacznik naszej niezależności.

Pracowniku świetlicy terapeutycznej: myślenie o pieniądzach i zdobywanie kredek, jest tak samo ważne jak praca z dzieckiem. To nie jest czas stracony. Musisz zrozumieć, że to należy do Twoich obowiązków, jeśli już zdecydowałeś się działać w organizacji pozarządowej! Braku pieniędzy nie można traktować jako czegoś złego. Jest to stan, którego należy unikać, ale jest on normalny. Należyte planowanie finansów i umiejętne ich zdobywanie mogą sprawić, że będzie to dla nas po prostu jedna z czynności, którą wykonujemy działając w organizacji, a nie coś, czego nie lubimy.

Myślę, że w Polsce, ze względu na strategie finansowe, można wyróżnić dwa modele organizacji:

Bardzo niewielki jest procent organizacji, które w oparciu o analizę swoich silnych i słabych stron, racjonalnie planują działania. Dotyczy to także, a może zwłaszcza, planów finansowych, a więc tworzenia strategii finansowej organizacji. Nie staramy się na ogół przewidywać, co się stanie, gdy skończą się pieniądze na dany program. Czy skreślimy go po prostu z naszej działalności? Co zrobimy, jeżeli jesteśmy małą organizacją i nasz projekt jest jednocześnie naszym programem? Czy zawiesimy działanie, czy też nagle zaczniemy zupełnie inną, nową działalność ? Zamiast otwierać "kopalnie pomysłów" może korzystniej jest wypracować długofalową strategię finansową.

Nie staramy się przewidywać, co się stanie, gdy skończą się pieniądze na pensje, a przecież to one są najczęściej naszą bolączką i to one stanowią 60-70% naszych budżetów. Nie jesteśmy w stanie zagwarantować ciągłości zarobków naszym pracownikom. Wielu z nich jest wolontariuszami, ale przecież pewnego dnia pan Kowalski może powiedzieć: No dobrze, ale ja tak dużo działam, że nie mam już czasu pracować zawodowo, albo dostanę jakieś pieniądze od organizacji, albo będę musiał odejść lub znacznie ograniczyć swoją działalność. Każdy ruch finansowy powoduje określone konsekwencje. Pensja dla pana Kowalskiego powiększy budżet, ale może opłaca się zapłacić panu Kowalskiemu, bo gdy odejdzie, straty organizacji będą większe. Ktoś musi usiąść i dokonać tej kalkulacji.

Kiedy zacząć o tym myśleć? Według mnie czas na to powinniśmy znaleźć wówczas, gdy po raz pierwszy zaczynamy zastanawiać się, jakim problemem będzie zajmowała się nasza organizacja, jakie sobie postawi cele, jakimi metodami będzie starała się te cele osiągnąć, jakie działania musi podjąć, jakie rezultaty one przyniosą oraz jak ocenimy skuteczność naszego działania. Wówczas jest także czas, aby pomyśleć o tym, ile nas to wszystko będzie kosztowało. Pieniądze powinny pojawić się już w naszych planach, a więc zanim jeszcze podejmiemy jakiekolwiek działania. Pieniądze są więc ostatnim elementem naszego planu.

Jeśli dokonaliśmy już planowania merytorycznego i ułożyliśmy budżet to - jak mówi podstawowa zasada planowania - trzeba sprawdzić, czy nasz plan stanowi logiczną i zamkniętą całość. Czy ma już kształt idealnego koła, które potoczy się w nadanym mu przez nas kierunku? Jeśli nasz sprawdzian wykaże istnienie luki budżetowej, wówczas mamy co najmniej dwa wyjścia:

Jeśli zdecydowaliśmy się zastosować drugą metodę, to czeka nas napisanie nowego projektu - a więc stworzenie opisu problemu, którym niewątpliwie jest brak pieniędzy. Należy się zastanowić, dlaczego tak się stało ? Czy dlatego, że jeden ze sponsorów nie wywiązał się ze swoich zobowiązań, czy też dlatego, że nie szukaliśmy pieniędzy. W zależności bowiem od analizy problemu, zaplanujemy naszą strategię zdobywania funduszy.

Na zbieranie pieniędzy potrzebne są pieniądze - zaplanuj je w swoim budżecie. Trzeba pamiętać, że zbieranie pieniędzy też kosztuje. Kosztują koperty, znaczki na listy z prośbą o wsparcie finansowe, papier, na którym przygotujemy materiały informacyjne o naszej organizacji, druk, telefony, które wykonamy w celu umówienia się na spotkanie ze sponsorem. Należy o tym pamiętać i zaplanować te koszty w swoim budżecie. Jeśli zbieranie pieniędzy potraktujecie - tak jak to sugerujemy - jako jedną z normalnych codziennych czynności i zaplanujecie ją w swoim harmonogramie działań, tak jak działania merytoryczne, to jest duże prawdopodobieństwo, że po pierwsze: nie zapomnicie o tym, że czekają Was takie koszty, a po drugie: tworząc harmonogram działań, stworzycie też harmonogram działań związanych ze zbieraniem funduszy i tym samym dosyć dokładnie uda Wam się określić wysokość koniecznych kosztów. Nie będziecie więc później zaskoczeni, że musicie wydać pieniądze, których nie macie, bo ich nie przewidzieliście, ale przyda Wam się to także przy sprawdzeniu, czy Wasz pomysł był trafny, czy przez przypadek nie wydaliście więcej niż zdobyliście.

Wielu sponsorów to bezpieczeństwo, gdy jeden się "załamie" - reszta pozostanie. Im większa jest Wasza organizacja, tym więcej źródeł finansowania powinna posiadać. Jest to podstawowe "prawo fizyki". Dlatego też trzeba zwracać uwagę na różnicowanie źródeł finansowych. Korzystniej jest posiadać jednego większego sponsora oraz kilku drobnych niż dwóch bardzo dużych sponsorów. Dobrze, jeśli uda nam się zróżnicować sponsorów nie tylko ze względu na wielkość otrzymywanych od nich dotacji, lecz także ze względu na ich charakter: mianowicie dobrze jest otrzymywać środki zarówno od biznesu, jak i z fundacji kapitałowych czy dotacji samorządowych i rządowych.

Aby posiadać wielu zróżnicowanych sponsorów, należy zastosować się do zasady: Rozłóż swój program na "czynniki pierwsze", każdy z nich można finansować oddzielnie. Jest to bardzo istotna zasada. Wiąże się ona ściśle z planowaniem programu działań i rozpisywaniem tego na poszczególne projekty. Im więcej będziemy mieli takich projektów, tym lepiej, bo tym szczegółowiej możemy wskazać, ile i na co nam brakuje. Możemy szukać środków na realizację każdego projektu oddzielnie. Zwiększa to prawdopodobieństwo sukcesu, gdyż np. w fundacjach kapitałowych nie możemy dwa razy starać się o pieniądze na ten sam cel. Jeżeli organizacja szuka funduszy na swoją działalność, to sponsor daje po prostu na fundację. Najczęściej nie da już na nią po raz drugi. Natomiast, jeśli dał na wakacje zimowe, to jest bardzo duże prawdopodobieństwo, że da pół roku później na letnie, bo wcześniej finansował coś innego.

Nie liczmy, że szybko uda nam się zdobyć dużo pieniędzy. Pozyskiwanie funduszy to żmudna praca. Czas zdobycia funduszy zależy od naszej operatywności, od zasobów, którymi dysponujemy, od kwoty, którą musimy zdobyć, ale także od konieczności przygotowania się do zbiórki, a to z kolei jest związane ze strategią. Każda strategia bowiem wymaga innego nakładu czasu. Zdobycie małej kwoty wymaga mniejszej ilości czasu. Nie trzeba przygotowywać bardzo obszernych materiałów, nie trzeba prowadzić wielogodzinnych negocjacji. Małe kwoty można po prostu zebrać, natomiast duże kwoty musimy wypracować. Wymagają one starannego przygotowania się do rozmów ze sponsorem. Kto bowiem daje duże pieniądze, ten chce mieć stuprocentową pewność, że nie zostaną one zmarnowane, a nawet więcej - że zostaną one wydatkowane tak, jak darczyńca by tego chciał.

Najtrudniej oczywiście jest znaleźć pierwsze pieniądze, toteż zacznijmy od zbiórki, która nie pociąga za sobą dużego ryzyka. Jeśli nie możemy wykazać się osiągnięciami, jeśli nie jesteśmy jeszcze znani w środowisku, bardzo trudno jest nam zdobyć zaufanie, a co się z tym wiąże - nakłonić kogoś, aby powierzył nam swoje pieniądze. Dlatego też warto w takiej sytuacji stosować metodę małych kroków. Nie należy od razu szukać dużego sponsora, a raczej starać się pozyskać kilku małych. Łatwiej jest bowiem przekonać kogoś, aby nie znając nas, mimo wszystko nam zaufał i dał niewielkie pieniądze niż przekonać kogoś w tej samej sytuacji, by dał nam duże.

Uważajmy przy tym, aby zbieranie pieniędzy nie stało się główną działalnością naszej organizacji. Mając niestabilną politykę finansową, więcej czasu musimy poświęcić na zdobywanie funduszy i nawet jeśli tego nie chcemy, staje się to jednym z głównych naszych działań.

W artykule tym zachęcałam Was do planowania finansów i działań z nimi związanych. Namawiałam do podjęcia trudu, jakim jest wypracowanie strategii finansowej organizacji, ustalenia, jaki jest jej optymalny budżet, jaki procent budżetu będzie finansowany z poszczególnych źródeł i jakie działania w jakim czasie powinny być w tym celu podjęte. Wydaje mi się, że jest to szczególnie istotne, gdyż powoli liczba możliwości finansowych się stabilizuje i zmienia swoje oblicze. Co to oznacza ? Po pierwsze, liczba fundacji kapitałowych udzielających grantów, czy programów pomocowych typu PHARE jest ograniczona i niedługo przyjdzie moment, kiedy stwierdzimy, że nasza organizacja stukała już do wszystkich drzwi, a zatem - co dalej? Po drugie, coraz większe zainteresowanie we wspieraniu działalności społecznej będzie okazywał biznes. Zmienia się więc charakter sponsora, a co się z tym wiąże, trzeba zacząć operować nowymi technikami zbierania funduszy. Na ich nauczenie się i na skuteczne zastosowanie potrzebny jest czas. Niezaplanowanie sobie strategii finansowej może doprowadzić do braku płynności finansowej lub wręcz do zawieszania działalności. Udało nam się przetrwać boom lat 1990-92, nauczyliśmy się administrować naszymi organizacjami i myślimy, że warto przygotować się do nadchodzących zmian, które jednak wiele organizacji mogą doprowadzić do kryzysu finansowego.

Centrum Pomocy Społecznej w Wołominie od półtora roku realizuje program wolontariatu.

Z wieloletnich doświadczeń pracowników wynikało, że nie wszystkie potrzeby naszych klientów jesteśmy w stanie zaspokoić. Kto ma odwiedzić w szpitalu samotną osobę?, kto pomoże w ćwiczeniach rehabilitacyjnych dziecka z porażeniem mózgowym?, kto wyjdzie na spacer ze starszą panią?. Cały czas zastanawiałyśmy się - kto ...?

Pracowników socjalnych jest zbyt mało, bo tylko dziesięciu - na prawie 50-tysięczne miasto i gminę (tj. teren naszego działania). Usługi Opiekuńcze (PCK, PKPS i pomoc sąsiedzka) są realizowane w niewielkim wymiarze godzin ze względu na skromny budżet. Kto więc miał wypełniać luki w szeroko pojętym działaniu socjalnym?

Mając na uwadze powyższe problemy postanowiłam wprowadzić wolontariat do naszego Centrum. Zaproponowałam dwóm pracownikom socjalnym prowadzenie programu wolontariatu. Skontaktowałam ich z Centrum Wolontariatu w Warszawie i tak to się zaczęło.

Początkowo wyznaczeni pracownicy brali udział w wielu szkoleniach - zdobywali niezbędną wiedzę i umiejętności. Krok po kroku, pod okiem specjalistów z Centrum Wolontariatu w Warszawie uczyli się tego programu. Następnie rozpoczęli poszukiwania wolontariuszy - organizowali spotkania w miejscowych szkołach, ukazał się też cykl artykułów w lokalnej prasie.

Obecnie mamy 20 wolontariuszy. Są to osoby w różnym wieku - od uczniów szkół średnich po osoby w wieku emerytalnym. W gronie naszych wolontariuszy jest prawnik, masażysta, nauczyciel, właścicielka prywatnego zakładu usługowego, studenci, bioenergoterapeuta i kilku bezrobotnych.

Cały czas są prowadzone zajęcia propagujące wolontariat w celu pozyskania nowych wolontariuszy. Nasi wolontariusze cieszą się uznaniem i sympatią wśród klientów CPS-u, a my nie mamy już problemu kto wypełni nam lukę w naszych działaniach.

Jeden raz w miesiącu w miłej atmosferze (kawa, herbata, ciasteczka) spotykamy się i omawiamy różne problemy, jak również chwalimy się sukcesami.

Z naszych obserwacji wynika, że jest bardzo dużo osób chętnych do bezinteresownego niesienia pomocy drugiemu człowiekowi, dlatego też zachęcam innych do tworzenia wolontariatu.

Redaguje kolegium w składzie:
Ewa Branicka, Mirosława Jaźwińska-Kudzin (red. Naczelny)
Tomasz Kaźmierczak (red. Wydania)
Jacqueline Pyrcz, Anna Szymańska (sekretarz)
Paweł Łukasiak, Maria Widzowska, Anna Wiśniewska-Mucha,
Elżbieta Wojciechowska

Skład i łamanie:
Fundacja Pomocy Matematykom i Informatykom Niesprawnym Ruchowo
tel. (0-22) 6978-784, 654-75-51, telefaks: (0-22) 6978-786, e-mail: fpmiinr@idn.org.pl, http://www.idn.org.pl